Gratis olie komt Cariben duur te staan

Venezuela kan vrienden meesleuren in z'n val

De lage olieprijs leidt niet alleen tot grote zorgen in het Zuid-Amerikaanse Venezuela, dat liefst 96 procent van zijn deviezen uit olie-export haalt. Regeringsleiders in omringende Caribische hoofdsteden als Kingston, Port-au-Prince en Havana zweten eveneens peentjes. Sinds juni 2005 levert Caracas hen olie op de pof, met erg voordelige terugbetalingsvoorwaarden. Petrocaribe, zo heet het programma. Maar hoe lang houdt Venezuela dat nog vol? Niet lang, denken experts.

Het was uiteraard Hugo Chávez, begin 2013 overleden, die tien jaar geleden het systeem bedacht. De linkse ex-president van Venezuela richtte Petrocaribe op om omringende landen in zijn invloedssfeer te krijgen. Waarom ook niet? Het land heeft toch 's werelds grootste olievoorraad, en medio 2005 was de olieprijs al twee jaar lang onophoudelijk aan het stijgen.

De zestien ontvangende landen, of de regeringen er nu links (Nicaragua), rechts (Belize) of ideologieloos zijn (Suriname), varen er wel bij. Dagelijks krijgen ze samen zo'n 200.000 tot 250.000 vaten olie, waarmee in bijna de helft van hun energiebehoefte wordt voorzien. Venezuela vraagt bij levering maar 40 procent van de kostprijs, de rest mag met een rente van amper 1 procent over 25 jaar worden betaald.

Voor veel Caribische eilanden, waar grondstoffen schaars zijn, is de Venezolaanse olie van levensbelang. Cuba houdt er zijn toeristenindustrie mee draaiende. Haïti kon na de aardbeving van 2010 dankzij de gratis olie een deel van de wederopbouw betalen. Jamaica, dat een staatsschuld heeft van 140 procent van zijn bbp, wende er een faillissement mee af.

"Zelfs eilanden met een goede energiemix, die de olie eigenlijk niet nodig hadden, gingen op het aanbod in. Iets dat zo goed als gratis is, kun je moeilijk weigeren", zegt professor Anthony Bryan, expert energie en geopolitiek van de University of the West Indies op Trinidad en Tobago.

De Caribische schulden aan Caracas zijn daardoor pijlsnel opgelopen. Eind vorig jaar bedroeg de rekening al 14,5 miljard Amerikaanse dollar. Het systeem wordt bovendien steeds minder houdbaar. Niet alleen omdat de Cariben de leningen niet graag terugbetalen, maar vooral omdat Venezuela steeds minder krijgt voor zijn olie die het wél op de normale manier verkoopt. Een vat ruwe olie is nu nog zo'n 50 dollar waard, terwijl het 117,50 dollar nodig heeft om de kosten eruit te halen.

"Speelden ideologie en politiek hierin geen rol, dan stopte Caracas morgen al met Sinterklaas spelen", zegt Bryan. "Chávez heeft van zijn olie echter een geopolitiek wapen gemaakt en landen aan zich gebonden. Om die reden benadrukt Nicolás Maduro (Chavez' opvolger, red.) dat de olieleveringen doorgaan. Het is moeilijk in te schatten hoe betrouwbaar die uitspraken zijn. Nu al is zichtbaar dat Venezuela steeds minder wil leveren aan regiogenoten, zelfs aan ideologische vrienden als Cuba."

Indien Petrocaribe stopt, moeten vooral Haïti, Nicaragua en Cuba dringend op zoek naar een oplossing. Minstens 60 procent van hun olieconsumptie komt uit Petrocaribe. Ook Jamaica, met zijn torenhoge staatsschuld, zou het erg moeilijk krijgen. Bryan: "Chávez heeft voor een vals gevoel van veiligheid gezorgd. Alsof de Cariben nooit op zoek moesten gaan naar alternatieve energie, want er zou toch altijd wel gratis olie blijven binnenstromen. Terwijl hier zoveel potentie is: wind, zon, zee en aardwarmte."

Alternatieve energie was het onderwerp van een Caribische energietop die de VS in januari in Washington organiseerden. Kortom: wanneer Petrocaribe instort, is de strijd om invloed in de regio opnieuw geopend. "Ook Trinidad en Tobago wil een rol van betekenis spelen", besluit Bryan. "Het heeft een enorme energievoorraad en wil dolgraag meer exporteren, wat door Petrocaribe niet lukt. De rest van de regio zal dan wel weer het volle pond moeten betalen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden