Grassap, het groene strooizout

antivries | Strooiwagens die in plaats van zout, zilt sap strooien. Sap geperst uit het gras dat in de zomer nog naast de weg groeide. De provincie Noord-Holland onderzoekt met TU Delft de mogelijkheden.

Het is op deze zachte winterdag rustig op het steunpunt Hoofddorp, een van de elf verzamelpunten van strooiwagens van de provincie Noord-Holland. Alle bakken met strooizout die op speciale vrachtwagens kunnen worden geklikt, staan vandaag in de stalling. Zodra het glad dreigt te worden, rukken deze twintig eenheden uit om de 600 kilometer aan provinciale wegen van Noord-Holland met pekelwater te besproeien.


"In een vieze winter, zoals wij een strenge winter noemen, rukken de wagens zeker wel 32 keer uit", weet Hillebrand Breuker, projectleider van de sector groen van de provincie Noord-Holland. In een gemiddelde winter strooit de provincie zo'n 4500 ton strooizout op de wegen en fietspaden. Dat zout is slecht voor bloemen en planten die langs de weg groeien. Ook belandt het in het grondwater. Breuker: "Pas in het najaar is het zout door de neerslag uit de bodem gespoeld. En dan is het alweer bijna tijd voor de strooiwagens om opnieuw uit te rukken."


Als het aan Breuker ligt, maakt de provincie daarom over vijf jaar gebruik van een groen alternatief: sap uit bermgras. Een alternatief dat ruim voorhanden is, want 3 procent van Nederland bestaat uit bermen. "Sommige bermen zijn echt prachtig", vindt Breuker. "Waar groeien in Nederland buiten natuurgebieden nog orchideeën en gele ratelaars? In de bermen. Samen met de steden zijn dit de groene oases van Nederland geworden. Insecten als bijen en vlinders vinden hier tegenwoordig hun nectar, en steeds minder op het platteland."


Om de bermen aantrekkelijk te maken voor bloemen en kruiden moet het gras dat er groeit een of twee keer per jaar gemaaid en afgevoerd worden. Dat beheer kost veel geld, maar nu de provincie Noord-Holland werk wil maken van de circulaire economie wordt gras ineens als potentiële grondstof en inkomstenbron gezien. "Aanvankelijk wilden we de vezels gaan gebruiken om er papier en isolatiemateriaal van te maken", vertelt Breuker. Dus werd het gemaaide gras geperst.


Uit nieuwsgierigheid proefde Breuker met zijn vinger wat van het sap dat daarbij vrijkomt. "Ik heb de landbouwhogeschool gedaan en ben gewend om aan graskuilen te ruiken en te voelen, dus ik was nu ook wel benieuwd naar de smaak van grassap."


Het proefde ziltig en dus ging hij uitzoeken hoeveel mineralen er in gras zitten. "Naast natrium bleken er ook calcium, magnesium, zwavel en vrij veel kalium in te zitten. Al deze mineralen hebben een vriespuntverlagende werking, dus dacht ik, misschien kunnen we er iets mee om de gladheid te bestrijden." Het leek hem een beter alternatief voor zout dan het bieten- en melassesap, waar onder andere in Canada mee wordt geëxperimenteerd. "Dat zijn sappen die in de voedselketen horen. Bermgras mag niet als veevoer worden gebruikt en is dus geen concurrent voor de voedselproductie."


Voordat de strooiwagens daadwerkelijk met klotsend bruin grassap in hun bakken op pad gaan, moet er eerst nog veel onderzoek worden gedaan. Daarvoor werkt de provincie onder andere samen met de TU Delft, Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier en aannemers Van Gelder en Van Bodegom. "Want wat gebeurt er als je grassap langere tijd opslaat? Welke processen komen dan op gang?", zegt Breuker. "Daarbij helpt het hoogheemraadschap ons. Zij hebben immers ervaring met het verwerken van grote hoeveelheden vloeistoffen in bassins."


Daarnaast gaat de TU Delft onder leiding van Sandra Erkens, hoogleraar toegepaste wegbouwkunde, de vriespuntverlagende waarde van het sap uit bermgras op ijs testen. "Ook gaat Erkens voor ons onderzoeken of het grassap, dat een vrij lage pH-waarde heeft, onschadelijk is voor het wegdek", zegt Breuker. "Mogelijk blijkt uit het onderzoek dat het sap nog wat geconcentreerder moet of dat er nog wat zout bij moet. Ook al is de uitkomst dat er nog steeds zout moet worden gestrooid, het zal minder zijn en dat is winst voor het milieu."


Als de tests gunstig zijn, wil de provincie volgende winter al proef gaan strooien met het groene strooizout. Breuker hoopt dat het sap over vijf jaar in de hele provincie wordt gebruikt om de gladheid te bestrijden en misschien zelfs daarbuiten. Dat zou wel betekenen dat de strooibakken aangepast moeten worden, wat miljoenen kan gaan kosten.


Breuker verwacht dat de provincie deze kosten eruit kan halen met de opbrengst van de andere grondstoffen uit het gras. "Naast de vezels, het natrium en het kalium zitten er nog veel andere bruikbare stoffen in. Grassap bevat 10 gram fosfor per kilogram droge stof. Nu er een groot fosfaattekort dreigt, is dat een aantrekkelijke grondstof om te verkopen. En van de eiwitten die in het gras zitten, kunnen we bioplastic maken, voor paaltjes in de berm of voor kunststof platen. Het groene strooizout is nog maar een opstapje voor allerlei andere innovaties met gras."

Kanshebber InfraTech Innovatieprijs

Het grassapproject van de provincie Noord-Holland is een van de genomineerden voor de InfraTech Innovatieprijs 2017. Deze prijs, die om de twee jaar wordt uitgereikt, beloont baanbrekende ideeën voor de aanleg en het onderhoud van infrastructuur. De uitkomst wordt 18 januari bekendgemaakt tijdens de Infratechbeurs in Ahoy in Rotterdam. Stemmen voor de publieksprijs kan via de site van vakblad Cobouw, www.cobouw.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden