Gras is het nieuwe Ierse goud

reportage | Ierland is bezig zijn economie om te vormen. Niet banken of vastgoed, maar landbouw en voeding staan weer in het middelpunt. Duurzame veeteelt, met het overal groeiende sappige gras als basis.

Nederlandse weidemelk?" Eoin Martin kijkt enigszins bedrukt. De manager, werkzaam bij de Ierse zuivelcoöperatie Ornua, zoekt naar een beleefd antwoord. Uiteindelijk maakt hij van zijn hart geen moordkuil. "Dat is toch van koeien die zes uur per dag buiten staan", vraagt hij glimlachend naar de bekende weg. "Onze koeien houden we tien maanden dag en nacht in de wei."

Het is duidelijk. De pogingen van Nederlandse zuivelcoöperaties als FrieslandCampina om koeien weer de wei in te krijgen, vindt Martin maar gemorrel in de marge. De eigen continu buiten grazende melkkoeien zijn onverslaanbaar in gezondheid en dus kwaliteit. Door het malse Ierse gras is het vetpercentage van de melk hoger dan de Nederlandse, er zitten meer goede voedingsstoffen in en door het voortdurend buiten lopen hebben de koeien veel weerstand opgebouwd en zijn er niet of nauwelijks antibiotica nodig (gemiddeld minder dan één behandeling per jaar). Dat geldt ook voor de vleeskoeien die Ierlands sappige, groene weiden bevolken, zeggen de Ieren. Land en water zat, en de behoefte aan duur Zuid-Amerikaans krachtvoer is zeer klein. Dus het is ook nog eens duurzaam geproduceerde zuivel en vlees. Martin: "Wij Ieren weten het wel, maar we willen het nu ook aan anderen laten zien."

Rand van de afgrond

Ierland, met zijn veel te grote banksector, kwam bij de financiële crisis van 2008 fors in de problemen. De sanering van de banken kostte het land tientallen miljarden euro's en bracht het eiland aan de rand van de afgrond. Met EU-leningen en enorme bezuinigingen op de overheidsuitgaven kwam Ierland er weer enigszins bovenop. Maar de regering besloot het voortaan over een andere boeg te gooien. De economie niet meer laten leunen op een luchtkasteel als de financiële sector met onbegrijpelijke producten of op overgewaardeerd vastgoed. Ierland gaat terug naar zijn roots: de landbouw en de daaraan gekoppelde voedingsmiddelenindustrie. Dat is misschien minder flitsend, maar wel een veel duurzamer pijler onder de economie, zo redeneren de Ieren nu.

"Daaruit is in 2012 'Origin Green' voortgekomen", aldus zegsman Cian Keogh die werkt bij de Irish Food Board, een overheidsorgaan gezeteld in Dublin. "Ierland wil met dit programma een leidende positie in de wereld veroveren op het gebied van duurzaam eten en drinken. Deelname is vrijwillig, maar het streven van de overheid is wel dat alle boeren en alle bedrijven werkzaam in de voeding zich hierbij aansluiten. Zo'n programma met natiebrede omvang is uniek in de wereld."

Origin Green bevat jaarlijkse doelen op het gebied van broeikasgasemissies, energie- en watergebruik, afvalverwerking, biodiverstiteit. Daarnaast wordt ook de gezondheid van de runderen en het niveau van arbeidsomstandigheden onder de loep genomen. Elk bedrijf - boeren en verwerkers - wordt op die punten doorgemeten en krijgt zijn eigen uitdraai die aangeeft wat de prestaties zijn op al die gebieden. Dat wordt elke achttien maanden herhaald, waarbij de voortgang van verduurzaming wordt beoordeeld. "We zijn nu drie jaar bezig en 85 procent van de exporterende bedrijven heeft zich nu al aangesloten. Er zijn inmiddels 85.000 bedrijfsbezoeken afgelegd en beoordelingen gemaakt", zegt Cian Keogh op weg naar veehouder Joe Hayden in Tinahely.

Mild klimaat

Omringd door de schitterende herfstkleuren van de heuvels van Wicklow, een paar uur rijden ten zuiden van Dublin, staat Hayden in het hoge gras te midden van een aantal van zijn melkkoeien. "Door het milde Ierse klimaat, nooit te warm of te koud, groeit dit gras tien maanden per jaar. Mijn koeien hier hebben zo zeer goede voeding. Er wordt nauwkeurig gekeken wat voor soort gras het beste bij welke soort koe past. Dit heb ik optimaal gemaakt. Met twee of drie koeien per hectare kan ik prima uit de voeten. Het levert tegen lage kosten kwalitatief hoogwaardige melk op met een hoog eiwit- en vetgehalte. Ik krijg er een goede prijs voor. Dit jaar 33 cent de liter. Maar als het verder zakt, kom ik ook uit. Mijn kosten zijn laag, zo'n 23 cent de liter. Nederlandse boeren met al hun technologie en duur krachtvoer hebben een hogere kostprijs en hebben het bij die lage prijzen van vandaag erg moeilijk. Ik zeg altijd: 'Koe in de stal? Daar begint je probleem'."

Hayden haalt een formulier uit zijn binnenzak. Het toont zijn duurzaamheidsprestatie over 2014, opgemeten onder het Origin Greenprogramma. Met zaken als mestmanagement, stikstofgebruik en energie-efficiëntie zit Hayden bovengemiddeld. Maar dat niet alleen, het formulier geeft aan dat hij door duurzamer te werken over 2014 bijna 11.000 euro minder kosten heeft gemaakt. Hayden: "Dat maakt het voor ons boeren echt interessant, duurzaam werken en efficiënt werken botsen niet. Dit op gras gebaseerde productiesysteem combineert beide."

Hayden is enthousiast over Origin Green. "Het laat zien dat je met duurzame landbouw een goede boterham kunt verdienen. Dat besef dringt nu door, zeker met dit nationale programma erachter. Het past ook zo bij ons Ieren en het maakt landbouw weer populair bij jongeren. Het geeft hernieuwde trots. Dat geldt temeer omdat er bij de landbouw steeds meer techniek komt kijken." Hayden haalt zijn smartphone uit zijn zak. "Alle informatie die ik nodig heb, kan ik hierop vinden."

Zijn collega Mark Maxwell bevestigt Haydens woorden. Maxwell drijft een boerderij met vleeskoeien nabij Tullamore in het midden van Ierland. "Wat voor de melkkoeien geldt, gaat ook op voor mijn vleeskoeien. Het op gras gebaseerde productiesysteem geeft lage kosten, levert vlees op van hoge kwaliteit en is duurzaam geproduceerd. Ik heb met lente- en herfstkalveren twee seizoenen per jaar. Ik let daarbij goed op de genetica van de koeien, varieer met rassen en zoek het soort gras dat het best bij een ras past. Ik hoef weinig bij te voeren. Zo'n 5 procent van het totaal. Dat krachtvoer bestaat dan uit een mix van soja, rogge, tarwe en wat citrus- en bietenpulp. De verkoop van koeien en stieren aan de slachterij levert me 200 euro winst per dier op. Ik kan daar goed van leven."

Duurzaam rundvlees

Het 'grass-fed' Ierse rundvlees is populair bij Europese supermarkten. In Nederland verkopen Albert Heijn en Jumbo onder eigen merk vlees van het groene eiland. Het mag niet als biologisch worden verkocht omdat de bijvoeding van de runderen daarop niet wordt gecontroleerd, maar duurzaam is het zeker. De Nederlandse vraag groeit hard. Joe Burke, bij de Irish Food Board verantwoordelijk voor alles wat met vlees van doen heeft, vertelt dat het rundvlees goed is voor een derde van de totale export aan Ierse voedingsproducten. "Onder Origin Green, dat zich al aardig als merk heeft gevestigd, is het streven om onze verkopen naar het buitenland tegen 2020 nog eens met 50 procent op te voeren."

Vleesproductie en duurzaamheid hebben echter een ongemakkelijke relatie. Het vergt veel grondstoffen als land en water en koeien stoten lopend in de wei veel broeikasgassen uit. Dat geldt ook voor de productie van zuivel. We zouden eerder minder dan meer vlees moeten eten. De consument zou daarom ook betrokken moeten worden bij Origin Green. Burke aarzelt even met zijn reactie. "Vlees is prima voeding. Vergeet niet dat de Ierse productie al zeer extensief is. 80 procent van de beschikbare landbouwgrond (Ierland is bijna een kwart groter dan Nederland, KdV) bestaat uit grasland. Akkerbouw blijft beperkt tot voornamelijk aardappels. Koeien kunnen als geen ander dat voor ons oneetbare gras omzetten in iets nuttigs. Er is land genoeg en regent het veel. Dus is er ook geen sprake van waterstress."

De Ieren houden trouwens zelf ook wel van een flink stuk vlees op het bord. De discussie over flexitariërs is kennelijk aan ze voorbijgegaan. De portiegroottes in restaurants beginnen bij 250 gram en lopen op tot 500 gram. Hoewel vlees eten onderdeel is van een leefstijl en dus lastig te veranderen, erkent Burke dat minder vlees eten wel een opgave voor de toekomst is. "De portiegroottes kunnen wel wat kleiner. 150 gram zou al mooi zijn."

Het 'grass-fed' Ierse rundvlees is populair in Europa. In Nederland verkopen AH en Jumbo het vlees onder eigen merk.

Iers eten en drinken

De productie van voedingsmiddelen is voor Ierland de belangrijkste eigen industrie. Jameson (whiskey) en Guinness (bier) zijn bekende namen, maar rundvlees en zuivel vormen de hoofdmoot. In 2014 exporteerde Ierland voor 10,5 miljard euro aan voedingsproducten, een stijging van 45 procent sinds 2009. Rundvlees (3,5 miljard) en zuivel (3 miljard) nemen daarvan bijna twee derde voor hun rekening. Nederland is na Groot-Brittannië, Frankrijk en Italië de vierde importeur van Iers rundvlees.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden