Goudhaantje is als tapijthandelaar begonnen

Rob Noortman is net terug van gletsjer-skiën in Zermatt. Gebruind zit de handelaar in oude kunst in bretels achter zijn bureau, een model van zijn vliegtuig achter zich. De Maastrichtenaar heeft net twee gasten uitgelaten die met een Rubens kwamen aanzetten. “Een kopie, het origineel hangt in Keulen. Er is vandaag ook nog een man met een Hobbema langs geweest. Het doek was helemaal gescheurd en bovendien ging het om een te jonge Hobbema, dat is niets voor mij.”

De 51-jarige flamboyante zuiderling is - als het erop aankomt - een keiharde zakenman, maar bij het binnenhalen van een topstuk, zoals onlangs 'de Vioolspeler' van Jan Lievens, beleeft de kunstliefhebber ook een moment van triomf. “Ik heb het met twee partners gekocht, een Amerikaan en een Fransman. Zo spreid je het financiële risico, kijken er meer ogen naar en bestrijk je ook een veel groter afzetgebied. Het is mooi dat De Lakenhal in Leiden het heeft kunnen kopen. Het geeft een goed gevoel, als iets terugkeert naar de oorsprong. Dat heb ik ook met het portret van de jonge Anthonie van Dijck van Rubens. Dat hangt nu met mijn hulp in het Rubenshuis in Antwerpen, waar het ooit gemaakt is.”

Noortman is een opvallende figuur. Met zijn borsalino een tikje schuin op het hoofd en een rokende havanna in de hand maakt hij een chique indruk. Hij bezit een kasteeltje even over de grens in België, een luxe BMW, een Range Rover en een Ferrari 308 GTB en niet te vergeten een Cessna Citation, die hij een business toy - een zakelijk speeltje - noemt. 's Ochtends, waar ook ter wereld, loopt Noortman eerst hard. “Als ik dan onder de douche sta, voel ik dat ik de dag aankan. Want het is aanpoten in dit vak. Een mooi vak, als je van mooie dingen houdt.”

Je kunt Noortman een goudhaantje noemen. De HBS in Zaandam verruilde hij destijds voor de tapijtenhandel. “Dat vind ik nog steeds fantastisch: dat zulke eenvoudige mensen zulke fraaie dingen kunnen maken. Zo zie je dat iets kunstigs maken niet veel met kennis van doen heeft. Op een gegeven moment kocht ik een portretje van een of andere Duitse kunstenaar. Voor de aardigheid ben ik er mee naar een handelaar gegaan. Die bood drie mille. Toen dacht ik: dat ga ik ook doen.”

De jonge handelaar bedacht een slimmigheidje. “In de Verenigde Staten waren veel meesterwerken van de Haagse School terechtgekomen. Die kocht ik relatief gunstig in. Wisten die Amerikanen veel wie Willem Maris was. Zo kwam ik steeds met belangrijk werk 'uit het niets' aan. Later ontdekten anderen die bron ook. Nu kun je haast niets meer geheim doen. Wat je voor een schilderij betaalt, waar je het vandaan hebt en wat je eraan verdient, is allemaal bekend.” Overigens is een aandeel van vijftien procent voor de handelaar gebruikelijk, en dat kan, gezien de hedendaagse prijzen, leuk oplopen.

Een handelaar moet daar trouwens aardig wat voor doen. Bij het schilderij van Jan Lievens werd na de aankoop bij Christie's in Londen het stuk eerst gebracht naar restaurateur Hans van Dam in Nederland, die het heeft schoongemaakt. Daarna maakte 'De Vioolspeler' de weg terug naar Engeland om opnieuw bedoekt te worden, om vervolgens, na nog een keer door de vingers van Hans van Dam te zijn gegaan, overgedragen te worden aan de nieuwe eigenaar, museum De Lakenhal in Leiden.

Vóór de koop is dan al intensief onderzoek gedaan naar de echtheid van het schilderij. “Ik heb van nature dat ik goed kan kijken naar een schilderij. Dat talent is geperfectioneerd door Piet de Dood, de beroemde restaurateur. Hij heeft me geleerd door het schilderij en het vuil heen te zien. Het op waarde te schatten. Het komt vrijwel niet meer voor dat er vervalsingen worden aangeboden. Het loont niet. Je bent als professioneel handelaar heel dom, als je nu nog een vervalsing koopt. De techniek is zó ver. Je kunt pigmenttesten doen. Jan Steen gebruikte weer andere verf dan Vermeer, Rembrandt of Frans Hals. We hebben ook infrarood-reflectografie. Daarmee kun je de schets onder het schilderij zien. Dat deden kunstenaars in de 16e en Gouden Eeuw, maar een hedendaagse kopiist heeft daar het geduld niet voor.”

“Als een vervalser daar al toe in staat is. Want dat is het mooie van een tekening, die wordt in één keer opgebracht. Een olieverfschilderij kun je veranderen, een tekening moet meteen staan. Daarom verzamel ik ook schetsen. Okee, ook om mijn eigen klandizie niet voor de voeten te lopen en omdat ze nog betaalbaar zijn, maar het gaat ook om het pure, het directe. In dezelfde lijn heb ik privé ook een collectie tribal art, primitieve Afrikaanse kunst. Daar geldt hetzelfde voor. Uit het hart. Op die manier moet je aankopen, want voor ieder object geldt: When in doubt, keep out; bij twijfel, wegwezen.”

Noortmans handel in oude meesters merkt het meteen of het goed of slecht gaat in een land. Nu Duitsland tobt met de economie, gaat het daar met de kunstmarkt ook bergafwaarts. Musea kunnen niet meer aankloppen bij Dasa, Krupp of Volkswagen of ze een aankoop willen sponsoren. Daar hebben ze in de directiekamers even wat anders aan hun hoofd. “Japan is ingezakt. Hele gekke aankopen kom je daar al langer niet tegen. Zoals van die Japanner die voor 82,5 miljoen dollar een Van Gogh kocht en een Renoir van 75 miljoen en zei dat hij ermee begraven wilde worden. Het Verre Oosten komt wel opzetten, maar niet voor mijn handel. Zeventiende-eeuwse meesters vinden ze te intellectueel, ze hebben liever iets fleurigs.”

Het aanbod van schilderijen rond de Gouden Eeuw neemt af. De prijzen zijn zo hoog, dat de mobiliteit geringer wordt. Er wordt heel sporadisch nog een origineel werk 'uit het niets' gevonden. Meestal zien de 25 à 30 tophandelaren in de wereld het op de markt komen van 'nieuw spul' al aankomen. “Dezelfde mensen kom je steeds tegen. In een dorpje in Zweden werd laatst een topstuk geveild. Het veilinghuis had het niet in de gaten, maar het was getaxeerd voor een heel lage prijs. Iedereen in het circuit dacht dat het veilinkje de concurrentie wel ontgaan zou zijn, maar ze waren er tot hun verbazing allemaal weer.”

Noortman biedt nooit zelf, daar heeft hij zijn stromannen voor. Het meeste wordt niet op veilingen verhandeld, maar in kleine kring verkocht. Zo kreeg Noortman het verzoek van de oud-ambassadeur van de Verenigde Staten in Nederland, William Middendorf, een deel van zijn collectie Hollandse meesters te verkopen, waaronder Frans Hals. “Of je wordt getipt door een butler of een notaris van een familie die het dak van het landgoed moet repareren en erover denkt dat te doen van de opbrengst van een erfstuk. Dat kunnen gouden tips zijn.”

Maar Noortman vliegt om werk te bekijken ook geregeld in zijn Cessna naar particulieren die niet bij hem langs kunnen komen in zijn galerie aan het Vrijthof of zijn Londense zaak in Old Bond Street. In een reportage over hem in het magazine Quote wordt hij Kapitein Rob genoemd. Noortman voelt zich zeker geen held, zoals zijn naamgenoot uit de oude doos. “Maar door dit leven kom je wel interessante mensen tegen.”

Naast zijn bureau staan de portretten van zijn vrouw en vijf kinderen. In de andere vensterbank een galerijtje beroemdheden met Noortman. Met Joop Schafthuizen, de levensgezel van Gerard Reve, die van de opbrengst van het manuscript van 'De Avonden' een schilderij bij hem kocht. Hij pakt een oorkonde van het Guinness Book of Records, waarop staat dat hij als enige in 18 uur en 55 minuten in alle 12 (toen nog) lidstaten van de Europese Unie met zijn vliegtuig was geland. “Hier sta ik op met mijn vrouw en mijn vliegvrienden prins Bernhard en koning Hoessein van Jordanië. We zijn net door de stad Londen geridderd tot Freeman of the City. Een erelid van het eeuwenoude gilde mag mede de burgemeester kiezen, hoeft in de binnenstad van Londen geen bekeuring te betalen én mag met een kudde schapen de London Bridge over.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden