Gouden bonen tussen bananen en sinaasappels

Het is al lang rustig in Nicaragua; tijd om er te wandelen, paard te rijden, vogels te kijken en om te ontdekken waar je koffie vandaan komt.

De reizigers schrikken wakker van een ijzingwekkend gekrijs. Kwart over vijf. In de ochtendschemering zijn de contouren van varens en bomen te zien. Langzaam maakt de duisternis plaats voor talloze varianten groen.

En weer overstemt zo'n schreeuw het gekabbel van het beekje vlakbij.

Tijd voor een ochtendwandeling door het nevelwoud van Selva Negra, een ecoresort en koffieplantage in de hooglanden van Noord-Nicaragua. Gids Freddy Membreño lacht om de vraag naar het monsterlijke gekrijs. "Dat zijn brulapen, de onschuldigste planteneters die er zijn. Het enige wat ze doen als ze zich bedreigd voelen, is op je hoofd poepen.''

Aan Nicaragua kleven beelden uit de jaren tachtig van de strijd tussen revolutionairen en contra's. Inmiddels is het er al decennia rustig; 'Nica' is het veiligste land van Midden-Amerika. En afwisselend is het ook.

Met gids Freddy zijn we met z'n vieren vanuit hoofdstad Managua in een paar uur naar de streek rond Matagalpa gereden. Het iets koelere klimaat en de tropische begroeiing zijn een welkome afwisseling na de sfeervolle, maar ook stoffige koloniale steden Granada en León.

De vruchtbare landerijen op de groene heuvels zijn weer eens wat anders dan de steile flanken van vulkanen die netjes in het gelid langs de westkust staan. En voor een groepje aan koffie verslaafde reizigers als wij zijn, is het gewoon erg leuk om eens te zien hoe die kop dampende espresso tot stand komt. Koffie is een van de belangrijkste exportproducten voor Nicaragua.

Via mossige trappetjes wandel je vanuit koffieplantage Selva Negra snel het vochtige, schemerige bos in.

"Dit is een heel dynamisch soort oerbos. Je ziet hier voornamelijk snelgroeiende jonge bomen die vechten om zonlicht", vertelt Freddy.

De gids loopt zo geruisloos mogelijk om de kreten en het gefluit van vogels op te vangen. "Dit is mijn favoriete plek in Nicaragua'', fluistert hij. "Er zijn hier zo veel bijzondere vogels."

En inderdaad, wie een paar minuten oplet, valt langzaam maar zeker een kakofonie aan kreetjes en lokroepen op. Van een rustig 'oeh-oeh-oeh' van de berggoeam tot de felle krijs van de drielelklokvogel, naar verluidt de meest getalenteerde lawaaimaker van alle vogels. Ook de mythische en kleurrijke quetzal komt in de hoogste delen van dit bos voor.

Na de wandeling - helaas laten maar weinig vogels zich vandaag zien - is het tijd voor het ontbijt. Op het menu staan gebakken eieren, zelfgemaakte Gouda- en Manchegokaas en de in Nicaragua niet te vermijden gallo pinto, 'gevlekte haan', naar het gespikkelde uiterlijk van de gebakken rijst en bonen.

En heerlijke, zelfgeproduceerde koffie. Dat is niet vanzelfsprekend in dit land, dat zijn beste kwaliteit koffiebonen exporteert en zichzelf doorgaans behelpt met goedkope, tweede keus bonen.

Eigenaresse Mausi Kuhl schuift aan om te vertellen over haar grote trots: de boerderij en in het bijzonder alle duurzame technieken die ze hier toepassen: "Je schaamt je toch dood als je ziet wat een afval we allemaal produceren?"

Stapje voor stapje zijn Mausi en haar man Eddy op zoek gegaan naar manieren om de afvalberg aan te pakken sinds ze de boerderij in 1975 overnamen. Rietjes vinden een nieuwe bestemming in de bloembinderij, voedselresten gaan naar de varkens en de honden, eierschalen leveren extra calcium aan de landbouwgrond.

"Bij de productie van koffie komt veel afvalwater vol suikers vrij", vertelt Mausi. "Dat fermenteert snel. We vangen het op in grote tanks met vulkanisch gesteente, waar we ook een bacterie uit toiletwater aan toevoegen. Die bacterie eet de suikers op, en het veel schonere water gebruiken we in het droge seizoen om het land te bewateren. De lege ruimte boven in de tanks vult zich bovendien met methaan. Dat gas gebruiken we om op te koken en om elektriciteit te genereren."

Tijdens een rondleiding over de plantage wordt de omvang van het bedrijf duidelijk; het beslaat zo'n 450 hectare. Behalve koffie wordt hier alle groente en fruit voor het hotel en de arbeiders verbouwd, eieren, zuivel en vlees komen van eigen terrein en er worden bloemen geteeld. Daarnaast is er een laboratorium voor de ontwikkeling van organische pesticiden en een kwekerij voor koffieplanten.

Minder aantrekkelijk, maar wel indrukwekkend: de productie van mest. Dat gebeurt in twee gigantische, afgedekte bakken. Een medewerker slaat het zwarte plastic opzij en onthult een krioelende massa. "We hebben hier zo'n 245 miljoen wormen. Ze krijgen de velletjes van de koffiebessen te eten en hun uitwerpselen gebruiken we om de koffie te bemesten."

Die koffieplanten staan op de berghellingen tussen bananen- en sinaasappelbomen. "Die bomen staan er voor de schaduw; hoe langzamer de koffie groeit, hoe beter de kwaliteit", vertelt een van de mannen die op het land aan het werk zijn. De arbeiders, die op de plantage een eigen dorpje met 54 huizen hebben, een school en een kliniek, mogen zoveel fruit plukken als ze willen.

Koffie en toerisme zijn de twee grote inkomstenbronnen van Selva Negra. Mausi: "De wereld krijgt eindelijk door dat het in Nicaragua al lang rustig is, dus het toerisme trekt ook aan." Toeristen zien hier waar hun koffie vandaan komt en ze leren hier meer over duurzaam boeren, ze komen om te wandelen, vogels te kijken, paard te rijden en te ontspannen.

En sommige bezoekers komen hier om te trouwen, in een romantische, met planten begroeide kapel. Typerend voor het idealisme van Mausi en Eddy is de strijd die ze aangingen met de katholieke kerk, die erop stond de kapel te wijden. "Wij willen hier iedereen verwelkomen", zegt Mausi, "maar het gevolg is helaas dat katholieken hier van hun kerk niet mogen trouwen."

Gedroogde bonen uit Sébaco
Koffieproductie
Na de pluk ondergaan de koffiebessen van Selva Negra een 'natte maling': ze worden in de 'beneficio' twee keer gewassen, om het vruchtvlees en het slijmerige laagje om de bonen te verwijderen.

De bonen die overblijven, twee uit elke bes, gaan naar het stadje Sébaco, 35 kilometer verderop, een belangrijke knooppunt voor de Nicaraguaanse koffieproductie. "Daar laten we de bonen drogen, want hier in de bergen is het te vochtig", vertelt eigenaresse Mausi Kuhl. "De gedroogde boon, de gouden boon noemen we die, exporteren we naar de Verenigde Staten voor verdere verwerking."

De organische koffie van Selva Negra komt bijna allemaal terecht in de schappen van Whole Foods, de Amerikaanse organische supermarktketen.

Koffietoerisme
Het Nicaraguaanse verkeersbureau heeft in de bergen in het noordoosten van het land een 'Ruta del Café' uitgezet langs koffieplantages, karakteristieke stadjes en spectaculaire natuur zoals de Somotokloof.

Het is ook mogelijk een bezoek te brengen aan zelfstandige boeren in een kleine gemeenschap als La Corona, die hun koffie verkopen aan Fair Trade. Alfredo Granados is zo'n eenpitter, die graag bezoekers rondleidt over zijn terrein. Hij blijft opvallend opgewekt als hij vertelt over koffieroest, de ziekte die nu al voor het tweede jaar op rij zijn oogst grotendeels verwoest. Bovendien hebben eekhoorns zijn cacaobonen aangevreten. Hij haalt zijn schouders op en zegt: "Gelukkig heb ik ook andere gewassen: bananen en kokos om schaduw te leveren voor de koffieplanten. En we hebben mais, bonen en suikerriet voor eigen gebruik." Het leven is hier goed, zegt hij nog maar eens. "We zijn arm, maar we voelen ons rijk in de natuur en met het voedsel van ons eigen stukje land."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden