Gouden balletduo houdt de danswereld op de been.

'Het is een tragedie dat we na 25 jaar nog nodig zijn“, zegt ex-sterdanser Han Ebbelaar over het Dansersfonds dat hij ruim een kwarteeuw geleden met danspartner Alexandra Radius oprichtte. “We hadden gehoopt dat we het fonds inmiddels toch wel zouden kunnen opheffen.“ Het tegendeel blijkt waar. Hun 'kindje', Dansersfonds '79, is juist erg hard nodig. Vanavond vindt in het Amsterdamse Muziektheater het dertiende Balletgala plaats. Een hommage aan hun geliefde danskunst, maar vooral een benefietavond waarmee dansbeurzen, dansprijzen en omscholing voor dansers worden gefinancierd.

Han Ebbelaar en Alexandra Radius zijn het bekendste dansduo dat Nederland heeft voortgebracht. En nog steeds kan de Nederlandse danskunst zich geen betere ambassadeurs wensen dan dit 'gouden balletduo' dat zo onlosmakelijk met onze balletgeschiedenis is verbonden. Ze stonden aan de wieg van het Nederlands Dans Theater in 1959, maakten furore bij het American Ballet Theatre en waren de 'prinsenkinderen' die in 32 werken van choreograaf Hans van Manen dansten, waaronder het 'ballet op hoge hakken' 'Twilight' bij Het Nationale Ballet. Rudolf Noerejev, het balleticoon waarmee Radius veelvuldig de bühne beklom, noemde 'Han en Lex voor dansvrienden' met zijn Russische tongval 'Ham and Eggs'.

In 1979 wilde dit balletechtpaar voor hun twintigjarig toneeljubileum geen cadeaus, maar bijdragen ten behoeve van een nieuw op te richten Dansersfonds. Een carrière als danser is kort, maar een regeling voor omscholing of een pensioen was er 25 jaar geleden niet bij. Han Ebbelaar: “Een hele generatie dansers die de danskunst in Nederland groot heeft gemaakt moest na het afsluiten van de danscarrière van een minimum zien rond te komen.“

Alexandra Radius: “Geen dansprijzen, geen beurzen, er was destijds helemaal niets wat de danskunst stimuleerde.“ Nu zijn er dansprijzen, zoals die van de Vereniging Schouwburg- en Concertgebouwdirecties en is er uiteindelijk een omscholingsregeling gekomen waar dansers na hun carrière gebruik van kunnen maken. Ebbelaar: “Maar als ze de pech hebben dat ze voor de opgelegde norm van tien jaar door een blessure hun carrière moeten beëindigen, kunnen ze naar ondersteuning fluiten. Dan is het fonds nog steeds een steuntje in de rug. “

Naast het geven van financiële steun in het kader van omscholing en het helpen van incidentele dansers (“zo hebben we ooit een tandartsrekening betaald“), heeft het Fonds in de 25 jaar van zijn bestaan talloze prijzen van verdienste uitgereikt en internationale beurzen verstrekt aan jong ballettalent.

Ebbelaar: “Doordat wij al heel jong met buitenlandse docenten in aanraking kwamen, beseffen we maar al te goed hoe belangrijk dergelijke ontmoetingen zijn. Wil je als danser kunnen excelleren, moet je besef hebben van het achterland. Al is het alleen maar om je als calvinistische Hollander te realiseren dat je zo slecht nog niet bent.“ In die kwarteeuw 'scouten' trok er veel talent aan Radius en Ebbelaar voorbij.

Radius: “Wat daarbij is opgevallen, is dat de dansers makkelijker zijn geworden. Ze zijn niet meer bereid tot het uiterste te gaan.“ Ebbelaar: “Ik hoorde laatst een danser zeggen dat hij zich 'suppoost' voelt als hij in een 'Zwanenmeer' of 'Sleeping Beauty' in het corps de ballet moet aantreden. Maar alleen met de discipline die je daarvoor moet opbrengen, groei je als danser.“ Radius: “Dans ís discipline.“

Volgens het echtpaar gaat de toenemende 'makkelijkheid' van de danser samen met het gebrek aan eerbied voor de danstraditie. “In Nederland wordt gauw gezegd: 'Hopeloos ouderwets, dat tutu-getut.' Die opvatting is de dood voor de danskunst. Van het Concertgebouw zeg je toch ook niet: wég met die oude troep. De traditie is de basis voor alle verdere ontwikkeling.“ Als het aan het voormalig danspaar ligt, zal het accent van het Dansersfonds in de toekomst dan ook meer komen te liggen op het behoud van die danstraditie.

Radius: “Zoals het documenteren van de Nederlandse balletgeschiedenis en het geven van lezingen.“ Ebbelaar: “Ook is het van groot belang de Hans van Manen Foundation te ondersteunen waarin zijn repertoire wordt veiliggesteld. Van Manens werk is de pijler van de Nederlandse danskunst. Het ontbreekt in hedendaagse dans te vaak aan emotie, aan contact, iets wat je als toeschouwer ráákt. Dan zie je weer zo'n jonge choreograaf die zijn dansers heel ingewikkeld laat doen over een of andere traumatische jeugdervaring. Ga toch eerst keihard werken om een beetje ervaring op te doen, denk ik dan. Behalve Hans van Manen zijn er bijna geen choreografen die dansers als ménsen opvoeren. En juist dát is zo essentieel voor dans.“

Vandaar dat Hans van Manen ook aan dit dertiende Balletgala niet zal ontbreken, naast highlights uit het werk van Jirí Kylián en Rudi van Dantzig, aan wie de avond is opgedragen. Ebbelaar: “Met die staaltjes aan wonderschone Nederlandse dans willen we aantonen hoe belangrijk het is de essentie van de danskunst veilig te stellen.“ Radius: “Zolang dat nog niet het geval is, blijft er voor ons werk aan de winkel.“

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden