Goud of groene toerist?

Suriname staat voor een cruciale tweesprong in zijn ontwikkeling. Kiest het land voor goud als inkomstenbron op de korte termijn, of voor duurzaam toerisme?

De buitenboordmotor van de korjaal snort, papegaaien vliegen op, dorpelingen die aan de oever hun kleren wassen zwaaien ons toe. Behendig vaart de stuurman voorbij rotsen, stroomversnellingen en zandbanken. Na een uur vanuit Atjoni, de verzamelplaats aan de bovenstroom van de Surinamerivier waar de weg letterlijk ophoudt, komen we aan in het dorpje Gunsi. Een stevige klim naar boven biedt een prachtig zicht over regenwoud en rivier. In totaal staan er zeventien vakantiehuisjes en een bescheiden restaurant, maar er kunnen natuurlijk overal nog hangmatten worden opgehangen. Vanuit het dorp leidt een kilometerslang wandelpad door het bos naar een observatietoren, aangelegd door het Wereld Natuur Fonds. Zwemmen en baden gebeurt gewoon in de rivier, 's avonds wordt er gebarbecued onder de sterrenhemel. "Suriname heeft een prachtig toeristisch product in de aanbieding, zo goed als uniek in de wereld. Ons binnenland biedt niet alleen schitterende natuur, maar ook de rijke cultuur die hier tijdens de slavernij is ontstaan", vertelt touroperator Guno Hooglied (40), afkomstig uit het gebied. Zijn vader was naar eigen zeggen de allereerste die toeristen in het gebied verwelkomde, hij trad na zijn studie in Paramaribo in diens voetsporen. "Tegenwoordig heeft bijna elk dorp een toeristenoord. Helaas is er onderling weinig samenwerking en weet nog lang niet iedereen hoe op professionele manier buitenlandse gasten te ontvangen, zodat we Suriname werkelijk in al zijn pracht kunnen tonen. Er zijn gewoon geen standaarden, terwijl de doorsnee toerist tegenwoordig terecht veeleisend is."

De toeristische industrie van Suriname zit in de lift. Kreeg de Zuid-Amerikaanse republiek in 2006 maar 150.000 bezoekers op bezoek, vorig jaar waren dat er al een kwart miljoen. Dat heeft verschillende oorzaken. Het visum voor Nederlanders is afgeschaft, de wegen naar het binnenland zijn gloednieuw en ook in de jungle zelf is de infrastructuur steeds beter - vaak is er stroom, mobiel bereik en zelfs internet.

Zijn geld verdient Suriname in tegenstelling tot de meeste Caribische landen echter bij lange na niet met de toeristische sector, maar met de ontginning van goud. Naast een goudmijn van het Canadese bedrijf Lamgold in Centraal- Suriname en een mijn van het Amerikaanse Newmont in aanbouw in het oosten, gebeurt dat vooral door porknokkers, illegale goudzoekers. Officiële cijfers zijn er niet, maar volgens schattingen zijn ze met dertigduizend, voornamelijk Surinamers en Brazilianen. Die laten niet enkel een spoor van ontbossing achter, ze gebruiken bij de delving ook het erg giftige kwik om daaraan de kleine goudeeltjes te 'binden'. Later wordt door verhitting goud en kwik weer gescheiden.

undefined

Maanlandschap

In het steeds toegankelijkere én drukkere Surinaamse binnenland komt de argeloze toerist bovendien met de porknokkers in contact. Onderweg met de bus van Paramaribo naar Atjoni zijn sommige stukken bos tot vlakbij de weg herschapen in maanlandschappen waardoor zware bulldozers ploegen. In het stadje Brownsweg, een tussenstop aan de voet van de Brownsberg, vullen goudzoekers grote vaten op vrachtwagens met honderden liters benzine. "Het is werkelijk een puinhoop, een verschrikkelijke bende. Wanneer ik met een bus vol toeristen langs die illegale goudvelden moet rijden, dan schaam ik me kapot", vertelt een ervaren touroperator.

undefined

Argwaan

Het is een van de redenen waarom bijna alle eigenaren van toeristenoorden in het gebied in 2008 besloten hechter samen te werken en te streven naar standaardisering. Met succes, want de Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank (IDB) beloonde een projectvoorstel onlangs met zo'n half miljoen Amerikaanse dollar. "Je kan een heel mooi plekje bouwen in het oerwoud, maar als je niet eens een boekhouding hebt en dus niet weet of je wel winst maakt, dan is het ook onmogelijk om als bedrijf te groeien", vertelt Brigitte Küchler van de Stichting Lodgehouders Boven-Suriname. En dat is nu net het doel van het project: het Surinaamse ecotoerisme professionaliseren, zodat de achttienduizend inwoners van de regio ooit op een duurzame manier hun geld kunnen verdienen. Op die manier verdwijnt automatisch ook de noodzaak in de illegale goudwinning te gaan. "De inwoners krijgen de fondsen niet cash in handen. Het geld wordt gebruikt om de komende twee jaren voor hen trainingen te verzorgen over marketing, over het verwerken van afval, het bieden van eerste hulp of het spreken van Engels. Daarnaast zijn meerdaagse tours ontwikkeld die toeristen naar verschillende resorts brengen, die elk in wat anders zijn gespecialiseerd", legt Küchler uit.

Al heerst er ook argwaan, geeft Küchler toe. "De afgelopen decennia zijn hier ontelbaar veel organisaties en politici voorbijgekomen die de inwoners hebben gepaaid met beloften waarvan uiteindelijk niks terechtkwam. Het heeft dus wel moeite gekost om sommige mensen ervan te overtuigen dat ze op de lange termijn de vruchten zullen plukken als ze daadkrachtig meewerken, ook al krijgen ze nu geen geld in handen."

De argwaan blijkt in Nieuw Koffiekamp, een van de hotspots van illegale goudzoekers in het Surinaamse binnenland. Mannen uit de hele regio zakken af naar het dorp in de dagelijkse hoop op enkele grammen van het edelmetaal te stuiten. Een gemoedelijke plek is het zeker niet, vorig jaar braken er nog enorme rellen uit toen een groep porknokkers werd gesommeerd het gebied te verlaten. Uiteindelijk moest het leger ingrijpen om de orde te herstellen, sindsdien heerst er een gespannen rust - en gaat het illegaal goudzoeken lustig door.

De jonge goudzoeker Clifford (30) ziet geen brood in het toerisme. "Van kleins af aan zoek ik hier met een metalen pannetje naar goud. Iets anders kan ik niet. Ik ga dat toch niet laten om te werken voor een baas, voor vijfhonderd Surinaamse dollar (120 euro, red.) per maand?", klinkt het. "Dat goud ligt bovendien in onze eigen achtertuin, ernaar zoeken is onze cultuur. Dat laten we ons niet ontnemen."

Touroperator Hooglied schudt het hoofd. "Dat soort materialisme is de grootste tegenstander van duurzaam ecotoerisme. De enige manier om daar wat aan te doen, is de mensen te laten inzien dat er andere mogelijkheden zijn om hier geld te verdienen. Dat de sleutel tot succes bovendien ligt bij samenwerking. Het ene resort heeft een zwembad, het andere dorp heeft de beste koks. Je moet de toerist alles ineen kunnen aanbieden. Precies daarom is dit project zo ontzettend belangrijk."

undefined

Masterplan

Het is ook maar de vraag hoeveel Suriname zélf ziet in ecotoerisme als duurzame inkomstenbron. Dit begrotingsjaar maakte de regering omgerekend 1,25 miljoen euro vrij om wet- en regelgeving binnen de toerismesector te ontwikkelen, een 'masterplan toerisme' (met nog onbekende inhoud) te schrijven en opleidingen te verzorgen. Ter vergelijking: op dit moment schraapt Suriname bijna 200 miljoen euro bijeen om zich voor 25 procent in te kopen in de nieuwe goudmijn van Newmont, die binnen drie jaar volledig operationeel moet zijn en 2.500 banen zal creëren. "Misschien dromen we", reageert Gilbert van Dijk, directeur van het Suriname Business Forum en partner in het ecotoerismeproject. "Maar we blijven erin geloven. Zelfs al lukt het ons in eerste instantie maar om een handvol mensen weg te houden van de goudvelden. Op een gegeven moment zal daar niks meer te vinden zijn, en dan moet je een alternatief klaar hebben."

Nieuw Koffiekamp, een van de hotspots van illegale goudzoekers in het Surinaamse binnenland.

Touroperator Guno Hooglied.

'Van kleins af aan zoek ik hier al met een pannetje naar goud. Iets anders kan ik niet.'

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden