Gootspoken veroveren de huizen in Zaltbommel

ZALTBOMMEL - Vanuit zijn werkkamer heeft burgemeester Palm van Zaltbommel zicht op twee beelden. Kijkt hij naar de overkant van de Markt, dan ziet hij op de Waag de gestrenge Vrouwe Justitia staan, met zwaard en weegschaal. Het uitzicht naar opzij is frivoler: een welgedane engel blikt de burgervader vanuit de dakgoot vriendelijk toe.

De engel is een van de veertien 'gootspoken' die Zaltbommel inmiddels rijk is. Wie tijdens een wandeling door het stadje aan de Waal regelmatig bij (of beter nog: tegenover) een pand stilstaat en omhoog kijkt, verraadt zich: hier loopt een liefhebber van de Bommelse gootspoken. Eigenlijk zou je nog een verrekijker moeten meenemen, want de beeldjes zitten soms vrij hoog. Maar dat is misschien wat te opzichtig. Met de gootspoken zet beeldend kunstenaar Joris Baudoin (37) een eeuwenoude traditie voort: de terrazzo beeldjes geven karakteristieke eigenschappen weer van de bewoner(s) of het pand zelf. Soms heel duidelijk en direct, zoals de kies met handjes en een gezicht die op het garagedak van een tandtechnicus zit en de paparazzo boven een fotozaak. Het kan ook subtieler en ingetogener. Burgemeester Palm heeft twee duiven op het dak van zijn eigen woning laten zetten. Naar de betekenis daarvan kan de voorbijganger slechts gissen - en dat is ook de bedoeling.

De eerste gootspook verscheen vier jaar geleden in het straatbeeld van Zaltbommel. Baudoin: “Ik had eerder al eens voor iemand een betonnen stoeppaal gemaakt om te voorkomen dat vrachtwagens de riolering bij zijn huis zouden stukrijden. Daar wilde ik wat meer van maken en omdat die man vishandelaar was, kwam op de paal een gapende vis. Hier in de Kloosterstraat zei een bekende van ons dat hij ook wel zoiets wilde en voor hem heb ik de eerste gootspookjes of dakduiveltjes gemaakt: twee nieuwsgierige kopjes die kijken wat er op straat gebeurt. Het idee voor zulke beeldjes is niet nieuw; ik heb me een beetje laten inspireren door de luchtboogbeeldjes van de Sint Jan-kathedraal in Den Bosch.” Qua verhaal komen de drie begijntjes op de trapgevel van Kerkplein 6 nog het dichtst in de buurt van die historische inspiratiebron. In de 15de eeuw probeerden de kanunniken die tegenover het begijnhof resideerden, het huis van de zusters in te pikken. De stenen begijntjes, Horen, Zien en Zwijgen, zich bewust van de geschiedenis, zijn beducht voor een herhaling. Zo heeft elk gootspook zijn eigen verhaal.

Dat is ook de reden waarom Baudoin de beelden nooit fabrieksmatig zou produceren. “Nee, dan is het idee en het unieke weg. De beelden horen bij de panden en de mensen die daar wonen.” Lachend vertelt hij over het echtpaar dat het maar niet eens kon worden over het dier dat model moest staan voor hun gootspook: een hond of een havik. Baudoin velde een Salomonsoordeel door een sfinxachtig beeldje te maken met de kop van een havik en het lijf van een hond.

“Voor de meeste mensen is het een verfraaiing van het huis en het toevoegen van iets unieks aan de buitengevel. Ik ga eerst kijken of de locatie geschikt is en met de opdrachtgever praten om te kijken welke ideeën en wensen er zijn. Dan ga ik schetsen en moet er een ontwerp uitkomen.” Het materiaal is steevast terrazzo, cement waarin steenslag van marmer is verwerkt. Bij het slijpen komt de kleur van het marmer weer naar boven. Dat geeft een sprekender resultaat dan beton, dat Baudoin overigens wel toepast in andere objecten. In zijn atelier bouwt hij aan een levensgrote en -echte bulldozer die eind dit jaar in het naburige Gameren komt te staan als eerbetoon aan de werkers van de dijkverzwaring. Opvallende creaties zijn ook de betonnen koeien op een rotonde in Eemnes en schapen op een rotonde in Zaltbommel. Eind augustus wordt in Ommen een reusachtige man met kruiwagen onthuld, opnieuw op een rotonde. “Dat is toch de dankbaarste plek voor een buitenbeeld: per jaar komen er met gemak een miljoen mensen voorbij.”

De Bommelse gootspoken lopen minder in het oog, maar zijn evengoed gewild. Baudoin heeft er nog acht in bestelling, de wachttijd is een jaar. De prijs van enkele duizenden guldens schrikt mensen blijkbaar niet af.

Ook buiten Zaltbommel bestaat belangstelling voor de gootspoken. Langs het riviertje de Binnendieze in Den Bosch staan al een salamander en een 'mannetjesputter'. “Maar de gootspoken zijn toch echt iets Bommels. Ze beginnen bij Zaltbommel te horen.” Baudoin verklaart het succes van de gootspoken uit de behoefte van mensen om zich met iets eigens te onderscheiden en zijn vermogen om dat in een aansprekende vorm om te zetten. Een kunstenaar, vindt Baudoin, moet kunnen luisteren naar zijn opdrachtgever en zich dienstverlenend kunnen opstellen. Uitdagend: “Er zijn meer kunstenaars dan bakkers.” Zijn vrouw Evelien: “Joris kan heel goed in opdracht werken. Hij vindt het fijn als zijn werk onder de mensen is.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden