Gooi het in de groep, Bin!

’Nú mag de televisie toch wél tijdens het eten blijven aanstaan?”

Het was een dinsdag en op dinsdag komen de ’kinderen’ eten, de ’echte’, de stief- en de schoonkinderen. Bloody Tuesday en Black Tuesday waren de eerste namen voor die vreselijke dag. Een van de ’kinderen’ had het over 25.000 slachtoffers, misschien zelfs 50.000. Al snel zakte dat aantal tot zesduizend. Het deed me aan de holocaust denken met zijn zes miljoen slachtoffers. En aan 666, het merkteken van de duivel. Uiteindelijk zouden het er net geen drieduizend zijn.

De televisie bleef aanstaan. Alle geplande programma’s waren geschorst, commentatoren waren opgetrommeld en de beelden werden telkens opnieuw getoond. Maar er was geen nieuws. Wat men wist, kon in drie, vier zinnen worden samengevat. Ik dacht aan de mediaopwinding naar aanleiding van de zonsverduistering en het huwelijk van onze kroonprins. In mijn dagboek noteerde ik: „Apocalyps in New York en Washington. Oeverloos geleuter en gespeculeer op elke radio- en televisiezender, terwijl er eigenlijk geen nieuws is tenzij het verschrikkelijke feit van de aanslagen zelf.” Jaren later las ik sporen van dezelfde ergernis in een essay van Slavoj Zizek. „In Afrika sterven er IEDERE DAG meer mensen aan aids dan er op 11 september in New York omgekomen zijn. Wat indien er die dag niets ophefmakends is gebeurd?”

Gevraagd naar een reactie schreef ik in de week na de aanslag dat Bin Ladens eisen niet zo onredelijk waren: de directe terugtrekking van de Amerikaanse troepen uit Saoedi-Arabië en een oplossing voor het Palestijnse probleem. Meteen kreeg ik op mijn kop: met mensen als Bin Laden praat je niet.

Meer dan ooit vraag ik me af hoe de wereld er zou uitzien indien na 11 september Bin Laden aan een onderhandelingstafel was uitgenodigd. „Gooi het in de groep, Bin! Zeg wat je op je lever hebt!” Het idee is al even naïef als de beroemde en bewonderde uitspraak van Anne Frank: „Ondanks alles geloof ik in de innerlijke goedheid van de mens.” Ik geloof niet in de fundamentele goedheid van de mens, maar ook niet in zijn fundamentele slechtheid. En al helemaal geloof ik niet in bommen. Intussen blijft 11 september slachtoffers maken in Afghanistan, in Irak, in Londen, in Madrid* Intussen hoor en lees ik vaker en vaker dat ’onze’ cultuur superieur is. Het probleem met de islam, lees ik, is dat die godsdienst geen Verlichting heeft gekend. Ik ben niet bereid onze superioriteit voetstoots aan te nemen. Wij zijn inderdaad ’vrij’, maar meer en meer vrees ik dat we vooral ’vrij’ zijn om te consumeren. Een ’vrije’ burger is een consument. Na 11 september riep Giuliani, de burgemeester van New York, Amerikanen op om in zijn geteisterde stad te komen winkelen. Consumeren werd een uiting van vaderlandsliefde.

Een zin uit mijn dagboek: „Gooi al die bommen maar. Laat maar los. Dan is het hier afgelopen. Fini. Good-bye. Adieu. Moge de kakkerlakken deze aardkloot erven.”

In mijn fotoalbum zit een foto van mezelf genomen door mijn dochter in 1998 op de ferry naar Ellis Island. Op de achtergrond verrijzen trots de twee intacte torens. Ik lach breed.

Een bekentenis: ik heb geen beelden gezien van mensen die uit de torens springen of vallen. Ooit heb ik een hele avond zitten surfen op zoek naar die beelden, maar ik heb ze niet gevonden. Soms wil ik zien. Ik ben daar niet trots op.

Op 11 september 2005 was ik in New York. Ik ben toen gelopen naar Ground Zero, de plek waar ooit de torens stonden. Uit een luidspreker klonken de namen van alle slachtoffers. Familieleden en vrienden lazen ze voor. Ik ben lang blijven staan luisteren. Ik heb mijn tranen de vrije loop gelaten.

Kristien Hemmerechts is schrijfster. Onlangs verscheen van haar de bundel ’Als een kinderhemd’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden