Gonzalez 'begrijpt boodschap kiezers'

AMSTERDAM - Op het beslissende ogenblik hebben de Spanjaarden het zekere voor het onzekere gekozen en Felipe Gonzalez in staat gesteld om voor de vierde keer een regering te leiden.

De uitslag van de verkiezingen zijn een persoonlijk succes voor de Spaanse premier, veel meer dan voor zijn socialistische PSOE. Dat het verlies voor de partij relatief gering bleef (van 175 naar 159 zetels), is hoofdzakelijk aan de nauwelijks verminderde populariteit van 'Felipe' te danken.

De Partido Popular is wat betreft zetelwinst de grote winnaar van de verkiezingen geworden. De Volkspartij won 34 zetels en heeft er nu 141 in het 350 leden tellende Huis van afgevaardigden. Maria Jose Aznar is er niet in geslaagd om voldoende kiezers te overtuigen om Gonzalez naar huis te sturen. De belangrijkste oorzaken daarvan zijn het gebrek aan ervaring van de Volkspartij, haar verleden, (de partij was tot niet lang geleden een vergaarbak van voormalige Franco-aanhangers) en het weinig concrete alternatief dat de PP had te bieden. De PSOE heeft met succes op de angst van de Spanjaarden voor rechts ingespeeld.

Ondanks de overwinning zal de komende regering Gonzalez fundamenteel verschillen van de eerste drie PSOE-regeringen na 1982. "Aan de hegemonie van de socialisten is een einde gekomen" , constateerde Aznar terecht. "De uitslag bewijst dat het land minder bang is voor rechts en op weg is het francisme te verdrijven."

Gonzalez zei na het bekendworden van de uitslag "de boodschap van de kiezers te hebben begrepen." Daarmee doelde hij op de corruptiezaken waarin de PSOE is betrokken en, meer algemeen, op de arrogantie van de macht waarvoor verscheidene socialisten zijn bezweken.

Een van de redenen waarom de premier in april vervroegde verkiezingen uitschreef was de weigering van het door de linkervleugel beheerste partijbestuur om maatregelen tegen de illegale financiering van de partij te nemen. De strijd tussen de linkervleugel en de 'vernieuwers' werd tijdens de verkiezingscampagne bevroren, maar Gonzalez zal nu knopen moeten doorhakken. Zijn verhoogde prestige zal hem bij de noodzakelijke schoonmaak van pas komen. Voor de verkiezingen beloofde de premier in een nieuwe regeringstermijn voor een democratische impuls te zorgen.

Met de onafhankelijkheid van de justitie rammelt het in Spanje nog wel eens en Aznar had geen ongelijk met zijn verwijt dat de regering de onafhankelijkheid van de publieke omroep in het land slecht respecteert.

Het grootste probleem voor het kabinet Gonzalez IV zal echter het aanpakken van de ernstige economische crisis zijn. Aan de ene kant zal hij de economie door meer investeringen in de infrastructuur proberen te stimuleren, maar tegelijkertijd zal op de overheidsuitgaven moeten worden bezuinigd.

Gonzalez kan de komende weken trachten een coalitieregering te vormen met de nationalistische partijen, waarvan de Catalaanse CiU met 17 zetels de grootste is. De christendemocratische CiU staat in een aantal kwesties niet ver van de PSOE af, maar zal een forse prijs voor haar steun bedingen in de vorm van meer regionale autonomie.

Dat laatste geldt nog sterker voor de Baskische Nationale Partij (5 zetels). Dan is er nog de regionale Canarische coalitie die voor het eerst meedeed en vier zetels veroverde.

De verleiding voor Gonzalez is daarom groot om te proberen een minderheidskabinet te vormen. Met 159 zetels is de PSOE dichtbij het aantal van 160 dat Gonzalez daarvoor noodzakelijk achtte.

In beide gevallen zullen echter afspraken met een of meer nationalistische of regionale partijen moeten worden gemaakt. Bovendien is er nu een sterke oppositie in de vorm van de Volkspartij die er alles aan zal doen om de volgende keer wel de grootste te worden. De kans is daarom groot dat Gonzalez IV minder stabiel zal zijn dan de zijn vorige drie kabinetten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden