Goldberg als popheld avant la lettre

Muziekstudent stort zich op het schimmige leven van klavierspeler Johann Gottlieb Goldberg

De jong gestorven klavierspeler Johann Gottlieb Goldberg (1727-1756) is een klassiek voorbeeld van het gegeven dat je als uitvoerend kunstenaar danig in de vergetelheid kunt raken. Bekend is hij louter nog vanwege de Goldberg-variaties van zijn leermeester Johann Sebastian Bach, die hij als veertienjarig wonderkind 's nachts voor zijn broodheer Graaf Keyserlingk, een man die aan chronische slapeloosheid leed, zou hebben gespeeld.

Veel meer dan dit misschien niet eens ware verhaal heeft Goldberg ons niet nagelaten, al weet de toonaangevende muziekencyclopedie 'Musik in Geschichte und Gegenwart' zowaar nog een heel lemma uit hem te persen, dat bij nader inzien echter uit te hooi en te gras bij elkaar geraapte sprokkels blijkt te bestaan. Opmerkelijk trouwens, nogal wat interessante achttiende-eeuwers wisten onder de radar vandaan te blijven, veel meer dan bijvoorbeeld de zeventiende-eeuwers; het was behalve de eeuw van de Verlichting er ook eentje van nogal wat avonturiers, zoals Casanova, die zich aan het oog van de historicus onttrekken.

Dat je van zo'n schimmig leven als dat van J.G. Goldberg een roman van zeshonderd pagina's weet te fabriceren is dan ook een kwestie van fantasie en verbeelding. Bert Natter (1968), die in 2008 debuteerde met de mooie roman 'Begeerte heeft ons aangeraakt', stort zich in 'Goldberg' op de vergeten musicus met een inzet die aan een obsessie doet denken.

Student musicologie Sebastian Savage ziet zijn academisch werkstuk over Goldberg kritisch beoordeeld worden en besluit eigenwijs zelf op zoek te gaan naar het wel en wee van de musicus, over wie maar zo weinig bekend is. Aanvankelijk doet hij dat nog redelijk wetenschappelijk en gedisciplineerd in bibliotheken en archieven, maar langzamerhand groeit Goldberg in zijn fantasie uit tot een mythe, een soort cultfiguur, die in het achttiende-eeuwse Dresden een potpourri aan even fantastische als onwaarschijnlijke dingen meemaakt.

Zo bezoekt hij 's nachts de mismaakte dochter van Graaf Keyserlingk die als hij haar geheim ontdekt zelfmoord pleegt, hij heeft contact met Frederik de Grote, hij bezoekt gemaskerde bals met allerlei beroemdheden. Als hij geopereerd wordt, is dat een openbare gebeurtenis waarbij de hele stad komt kijken of de befaamde klavierspeler niet het loodje legt, kortom de obscure musicus verandert in de overspannen visie van Savage in een popheld avant la lettre. Met ook nog een bijrolletje voor vader Bach, als miskend genie: 'Lach jij maar', Bach bleef staan om op de grond te stampen. "Een paar dagen voor Goede Vrijdag besloot men opeens dat mijn werk ongepast zou zijn voor de gelegenheid - nu vraag ik jullie, voor welke gelegenheid zou een passiewerk anders geschikt zijn dan voor Pasen? Hoe dan ook, ik heb ze in hun sop gaar laten koken, mij levert de voorbereiding van zo'n werk toch alleen maar extra werk op".

Aan mij was deze gefabuleerde en knetterende versie van Goldbergs leven eerlijk gezegd volstrekt niet besteed: te veel effectbejag, te overspannen en in zijn krampachtige poging de rococo van de achttiende eeuw weer te geven ook nogal langdradig en saai.

Veel interessanter is het leven van Savage zelf die zich zo met Goldberg vereenzelvigt. Afkomstig uit een armetierig milieu werkt hij zich op tot ambitieus musicoloog, maar zoals hij ergens opmerkt: je kunt Zuilen wel verlaten maar Zuilen verlaat jou niet.

Kleingeestige ouders, een junkachtige zus die samen met haar minnaar ten onder gaat, gefnuikte ambities, Natter geeft een heel aardig portret van studentenleven in de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw, en ook de latere Savage die in 2020 op zoek gaat naar Goldberg (Natter heeft de zoektocht zorgvuldig in de nabije toekomst geplaatst zodat je hem niet op flagrante onwaarheden kunt betrappen) overtuigt met zijn wispelturige, licht psychotische gedrag.

Eigenlijk is het doodzonde dat deze interessante romanheld zich zo ongecoördineerd en tomeloos aan zijn achttiende-eeuwse alter ego Goldberg uitlevert. Het had de helft van het boek gescheeld als dat niet was gebeurd, zeker driehonderd pagina's waar ik me nu met moeite doorheen worstelde. Over de ware Goldberg worden we eigenlijk niks wijzer en de gefantaseerde versie is volkomen over de top.

Bert Natter: Goldberg Thomas Rap; 632 blz, euro 22,90

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden