’Gokschandaal’ zet Poolse hervormingen op het spel

Polen is in de greep van het ’gokschandaal’. Vertrouwelingen van premier Donald Tusk blijken goede maatjes met een louche zakenman.

’Miro’, ’Chlebo’ en ’Grzesio’, zo heten naaste medewerkers van de Poolse premier Donald Tusk in de stenogrammen die de krant Rzeczpospolita eind vorige week wereldkundig maakte. Het contrast met het zorgvuldig opgepoetste imago van de regering kon niet groter zijn.

In de gesprekken geeft de fractievoorzitter van Tusks partij, het Burgerplatform, tekst en uitleg aan een louche zakenman met een veroordeling wegens corruptie op zak. Fractievoorzitter Zbigniew Chlebowski, ’Chlebo’, legt uit waarom in de voorgestelde wet op de kansspelen nog altijd een belasting van 10 procent staat. „Ik blokkeer die heffing al een jaar, maar dat is enkel en alleen mijn verdienste.” Hij beklaagt zich dat zijn partijcollega’s niet genoeg inzet tonen om het wetsvoorstel zo aan te passen dat de belasting, die de gokbranche miljoenen zal kosten, verdwijnt.

Dat is niet helemaal terecht. Alles wijst erop dat sportminister Miroslaw Drzewiecki, ’Miro’, ook zijn best deed om een belasting die onder meer zijn ministerie zou ondersteunen, te torpederen. Hij hield maandag de eer aan zichzelf en trad af.

De pijlen van de oppositie richten zich nu op ’Grzesio’, Grzegorz Schetyna, vicepremier en minister van binnenlandse zaken, en op de premier zelf. De oppositie eist een parlementaire enquête en het aftreden van Tusks minister van justitie, die zijn collega-ministers ’onschuldig’ noemde. Een niet mis te verstane instructie aan het OM, aangezien de minister van justitie in Polen tevens procureur-generaal is.

De affaire maakt een bruusk einde aan twee jaar, waarin Tusk voortdobberde op geruststellende opiniepeilingen: 50 procent voor zijn Burgerplatform, 25 procent voor de gebroeders Kaczynski, en de rest voor coalitiepartner PSL en de ex-communisten (SLD). Deze week daalde de steun voor de premier met zes procent.

Daarmee staat ook de langetermijnstrategie van Tusk op losse schroeven. Pijnlijke economische hervormingen, zoals het verhogen van de pensioengerechtigde leeftijd, het afschaffen van privileges voor boeren en voor geüniformeerden die als veertiger met pensioen gaan, worden nu systematisch geboycot door president Lech Kaczynski. Tusk hoopt volgend jaar zelf president te worden, waarna ’zijn’ regering de hervormingen alsnog kan doordrukken. Tot nu toe gold hij als de gedoodverfde winnaar, maar het gokschandaal heeft de kaarten geschud.

Bovendien lijkt Polen – dat dit jaar als enige EU-land een economische groei realiseert – niet immuun voor de economische crisis. Het begrotingstekort is enorm opgelopen en de kans om probleemloos door te modderen tot de presidentsverkiezingen neemt zienderogen af. Tusk hult zich voorlopig in stilzwijgen.

Een voor de hand liggende optie is het opschonen van het CBA, het centrale anticorruptie-bureau. Dit orgaan, met vergaande bevoegdheden – inclusief uitlokking – om corruptie onder overheidsdienaren te bestrijden, was een paradepaardje van de populistisch-nationalistische regering van Jaroslaw Kaczynski en wordt nog altijd bevolkt door zijn getrouwen. Het CBA probeerde al twee keer tegenstanders van de Kaczynski’s in de val te laten lopen door ze te verleiden met steekpenningen. Ook het gokschandaal komt uit de koker van het CBA. Dat luisterde Tusks vertrouwelingen af en lekte de stenogrammen hoogstwaarschijnlijk naar de media.

Turks durfde het tot nu toe echter niet aan het mes in het CBA te zetten, uit angst voor de beschuldiging dat hij corrupte lieden zou beschermen. Juist gisteren diende de Poolse justitie echter een aanklacht in tegen de CBA-topman Kaminski wegens machtsmisbruik in een zaak uit 2007. Kaminski noemde de aanklacht echter ’zonder grond’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden