Gökmen T., een dader in het schemergebied tussen terrorist en crimineel

Minister-president Mark Rutte en minister van justitie Ferdinand Grapperhaus leggen bloemen bij de herdenkingsplek voor de slachtoffers van de schietpartij maandag in Utrecht. Beeld Reuters

Zo’n anderhalve dag na de bloedige aanslag op een tram in Utrecht rijst het beeld op van een labiele, criminele dader.

Op de dag van rouw om de drie doden die vielen in Utrecht, komen brokstukken informatie over hoofdverdachte Gökmen T. naar buiten. Het beeld doemt op van een criminele ­dader, een veelpleger die geweld niet schuwt. Justitie houdt nog steeds ernstig rekening met een terroristisch motief voor de moordpartij.

In buurthuizen, bij de koffieautomaat en in het parlement is de brandende vraag: waarom liep deze man vrij rond? Het antwoord daarop blijft nog uit. Moet uitblijven, volgens ­minister Grapperhaus van justitie, omdat hij anders het onderzoek voor de voeten loopt. “Wij zullen daarover verantwoording afleggen zodra het kan”, belooft hij de Tweede Kamer tijdens het vragenuur. Een debat, ­zoals Geert Wilders van de PVV wil, komt er daarom nog niet.

Gökmen T. blijkt een man met een fors strafblad, waarvan het Openbaar Ministerie dinsdag de details bekendmaakte. Een veroordeelde dief en ­inbreker, die op 1 maart onder voorwaarden uit de cel kwam in afwachting van een verkrachtingszaak. Met de drie dodelijke slachtoffers in de tram – een vrouw uit Vianen en twee mannen uit Utrecht – had hij geen persoonlijke relatie, zo maakt de ­politie bekend. Daarmee is een conflict in de relationele sfeer, eerder nog een van de scenario’s, minder waarschijnlijk.

Een sausje

Het scenario ‘terroristisch motief’ staat daarentegen nog recht overeind. Mede door de vondst van een briefje in de vluchtauto die T. voor de schietpartij kaapte. Justitie wil nog niet zeggen wat daarop staat. Zoals Kamervoorzitter Arib bij de herdenking in de Kamer zegt: “Wat we wel weten, is dat Nederland diep, diep getroffen is. Opeens gingen de beelden die we eerder hebben gezien van aanslagen in Brussel, Londen en Parijs over ons eigen Utrecht.”

Hoewel er dus nog weinig duidelijk is, durven experts voorzichtig uitspraken te doen op basis van de feiten die wel bekend zijn. Zij plaatsen de verdachte in het schemergebied tussen criminaliteit en terrorisme. “Een crimineel die iets gepland heeft, of die iets overkomen is, waar hij ­politieke betekenis aan wil geven”, zegt Jacco Pekelder, terrorismedeskundige en historicus aan de Universiteit Utrecht. Het gebeurt volgens hem vaker dat criminelen hun daad overgieten met ‘een sausje’ van politiek of religieus fanatisme. In de strikte definitie heeft een terrorist een duidelijk politiek motief: hij wil de machtsverhoudingen veranderen.

Ook deskundige Peter Knoope, verbonden aan het International Centre for Counter-Terrorism in Den Haag, spreekt van “een nogal instabiel en crimineel persoon die op een dag door het lint ging”. En helaas, voegt hij daar aan toe, is dat iets van alle tijden. “Mijn inschatting is dat het politieke motief van deze man vrij beperkt was. Het is een afschuwelijk incident. Maar niet meer dan dat: een incident.”

Voor zijn beurt

Politiek Den Haag toont zich – op de PVV en Forum voor Democratie na – zeer terughoudend in het trekken van conclusies. De campagne voor de stembusgang van woensdag is in de ochtend hervat, maar de toon is rustig. “Iedereen die nu al weet hoe het zit, spreekt voor zijn beurt”, zegt PvdA-leider Lodewijk Asscher. Wel zijn er vragen over de capaciteit bij de veiligheidsdiensten “We zijn onder de indruk van wat we zagen, maar is er voldoende personeel om in te staan voor onze veiligheid?” aldus Gert-Jan Segers van de ChristenUnie. Hierover kan de minister weinig meer zeggen dan dat de diensten ­‘uiterst alert’ zijn. ’s Middags brengt Grapperhaus met premier Rutte een bezoek aan betrokkenen en hulpverleners in Utrecht.

De politie heeft dinsdag opnieuw iemand aangehouden. Het is een 40-jarige man uit Utrecht. De twee mannen van 23 en 27 jaar die eerder werden aangehouden, zijn vrijgelaten. Er is niet vastgesteld dat ze betrokken zijn bij deze gebeurtenis, meldt het Openbaar Ministerie. De rol van de 40-jarige aangehouden man wordt onderzocht, aldus het OM.

Lees ook:

In Utrecht lijkt alles hetzelfde, maar voelt het toch anders

Tram 60 rijdt weer schommelend door Kanaleneiland. Passagiers zitten, net als voorheen, te turen op hun telefoon, koptelefoon op. Toch is niet alles als voorheen. ‘Ik zit hier met een dubbel gevoel.’

Na de schietpartij in Utrecht is de ‘hete fase’ van de verkiezingscampagne gloeiend begonnen

Alle politieke partijen hervatten hun verkiezingscampagne, die na de aanslag in Utrecht gisteren werd stilgelegd. Forum voor Democratie krijgt harde kritiek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden