Goedkope olie is passé

Oliewinning bij San Diego de Cabrutica, Venezuela. ¿Eens zitten we zonder olie¿, waarschuwt econoom Fatih Birol. (FOTO BLOOMBERG ) Beeld
Oliewinning bij San Diego de Cabrutica, Venezuela. ¿Eens zitten we zonder olie¿, waarschuwt econoom Fatih Birol. (FOTO BLOOMBERG )

Na een scherpe terugval is de olieprijs al een tijdje aan het stijgen. Dat is niet goed voor het langverwachte economische herstel. Mogen we nog hopen op een prijsdaling? Of moeten we serieus op zoek naar alternatieven?

Peter Maurits

Fatih Birol, hoofdeconoom van het Internationale Energie-agentschap (IEA), uitte deze week zijn zorgen over een te hoge olieprijs in de Britse krant The Independent. „Er zijn in de economie tekenen van herstel zichtbaar”, zegt hij. „Maar het is een langzaam en breekbaar proces. Een olieprijs die boven de 70 dollar per vat uitstijgt, kan dat proces dempen. Want betaalbare olie is onmisbaar voor economische groei.”

Een blik op de olieprijs verklaart de zorgen van Birol. Een vat gaat nu voor rond de 72 dollar van de hand. Te veel, volgens hem, om de economie te laten genezen.

Ook Lucia van Geuns, van het Clingendael International Energy Programme, vindt de olieprijs hoog gezien de ontwikkelingen op de markt. „De vraag is tijdens de crisis afgenomen, en de productie is de laatste maanden gelijk gebleven (zie kader). Reservecapaciteit is daardoor gegroeid.” Omdat de olieprijs op de korte termijn wordt bepaald door vraag en aanbod, zou een lagere prijs in de verwachting liggen. Maar de olieprijs daalde niet. Sinds de dip in december, toen een vat olie voor 35 dollar van de hand ging, kropen de olieprijzen gestaag omhoog.

Belangrijke reden voor de relatief hoge olieprijs van het moment is de onduidelijkheid op de markt. Dat geeft ruimte voor speculanten die de prijs kunnen opdrijven. Van Geuns: „De markt wordt vaak bepaald door sentiment.”

Investeringen van de olieproducerende landen zijn van grote invloed. Ze zijn onder meer nodig om nieuwe olievelden te vinden en te exploiteren, en bepalen in grote mate hoeveel olie er de komende jaren uit de grond gehaald kan worden.

Maar hoeveel er precies geïnvesteerd gaat worden, is in veel gevallen geheim, voornamelijk bij de Opec-landen waar oliebedrijven van de staat zijn. Toch moet een groot deel van de investeringen van die landen komen: daar zijn de meeste olievoorraden.

Een land als Saoedi-Arabië is financieel in staat om dergelijke investeringen te doen. In 2006 maakte de producent bekend in vijf jaar 50 miljard dollar in nieuwe olieprojecten te willen steken. Maar andere olieproducenten hebben vaak grote moeite dat geld vrij te maken. „De staatsbegrotingen van landen als Iran, Venezuela en Rusland hebben geleden onder de lage olieprijs. Dat vertaalt zich nu mogelijk in beperkte investeringen”, verklaart Van Geuns.

En aangezien buitenlandse investeerders vaak niet welkom zijn in deze landen, kan dat op termijn een lagere olieproductie betekenen. Zelfs als de investeringen op gang komen door een hogere olieprijs, blijft die dreiging denkbaar: het opstarten van een nieuw olieveld kan vijf à tien jaar duren.

Hoogleraar energie Ernst Worrell geeft nog een reden waarom de olieprijzen hoog blijven. „De componenten die de olieprijs vorig jaar juli tot ver boven de honderd dollar per vat uitstuwden, zijn nog steeds aanwezig.”

Hij doelt op de groei die China doormaakt. Daar beleeft de olieconsumptie lang niet zo’n grote terugval als in de Verenigde Staten. „De vraag zal dit jaar nog laag blijven. Maar als de economie daarna aantrekt, zal ook de olievraag naar zijn vroegere niveau terugkeren. De normale marktwerking wordt door deze vooruitzichten beperkt.”

De hoge olieprijs ziet hij als teken aan de wand, en hij denkt dat het herstellen van de economie wel eens samen kan gaan met een sterke verhoging van de olieprijs. Vooral omdat de vraag naar olie op de langere termijn verder zal aantrekken.

In de World Energy Outlook van 2008 voorspelde het IEA een mogelijk groei van de energiebehoefte van 45 procent in 2030 ten opzichte van 2006, gebaseerd op een groei van 1,6 procent per jaar. De groeiende economieën China en India nemen die stijging grotendeels voor hun rekening.

Inmiddels zijn die cijfers iets bijgesteld, met de opmerking dat niet zeker is hoe de vraag zich zal ontwikkelen, maar het blijft waarschijnlijk dat de vraag naar olie de komende jaren toeneemt. Intussen neemt de wereldolievoorraad neemt af.

„Eens zitten we zonder olie”, waarschuwt IEA-econoom Birol. Wanneer is niet bekend, want ook de hoeveelheid olie in de grond van Opec-landen is staatgeheim. Daarom wordt druk gespeculeerd over wanneer een ’olieproductiepiek’ wordt bereikt. Die piek is het moment waarop de olieproductie haar hoogtepunt heeft bereikt. Daarna zal het alleen maar afnemen. „En wij moeten de olie verlaten voordat zij ons verlaat”, aldus Birol.

Daarmee wijst hij naar de alternatieven die bij een hoge olieprijs interessant worden. Olie uit de velden voor de kust van Brazilië bijvoorbeeld. Deze week maakten de Verenigde Staten bekend tot 10 miljard dollar te willen lenen aan het Latijns-Amerikaanse land om die relatief moeilijk winbare olie omhoog te halen.

Een andere optie is olie winnen uit de Canadese teerzanden. Worrell: „Vanaf een prijs van 60 dollar per vat kunnen die teerzanden concurreren met de makkelijk winbare olie.”

Dat punt is nu bereikt. Nadeel is dat het proces niet alleen duurder is, maar ook veel energie kost en daardoor erg vervuilend is.

Biobrandstoffen zijn schoner en zijn vanaf ongeveer 70 dollar per vat concurrerend, en worden daarom ook interessant voor investeerders. Maar ook daaraan zitten nadelen: de gewassen die worden gebruikt voor deze brandstof verdringen mogelijk voedselgewassen.

Voor welk alternatief gekozen gaat worden, is daarom onduidelijk. Maar over één ding zijn de meeste experts het eens. Worrell: „De tijd van goedkope olie is voorbij.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden