'Goedkope grond en arbeid kan van dit land groene tijger maken'

WARSCHAU - Tot voor kort stond Polen in de milieuwereld vooral bekend om de ecologische rampgebieden in Silezië. Eind vorig jaar echter verkondigde milieuorganisatie Greenpeace op een congres in Warschau dat Polen behalve de economische ook wel eens de 'groene tijger' van Europa zou kunnen worden. De ecologische landbouw is in dit land sterk in opkomst.

Dat is merkbaar in de drukke natuurvoedingswinkels in Warschau. Mensen uit alle lagen van de bevolking kopen er ecologisch verantwoord geproduceerde groenten, brood en sojaprodukten. In enkele jaren tijd zijn een tiental groene winkels geopend in de hoofdstad en een aantal andere grote Poolse steden.

“Tot voor kort stond ecologische landbouw nog gelijk aan anarchie en alles wat verboden was onder het communisme”, vertelt Jozef Tybocki, hoogleraar aan de landbouwuniversiteit in Olztyn. “De kiem van de ecologische landbouw is echter altijd aanwezig geweest in Polen. De communisten zijn er niet in geslaagd door collectivisatie van de landbouw het ecologische gedachtengoed om zeep te helpen.”

Rudolf Steiner Intellectuelen begonnen al kort na de Eerste Wereldoorlog met het opzetten van biologisch-dynamische landbouwbedrijven in Polen. Volgens Tybocki produceerde Senator Karlowski in 1922 in de buurt van Poznan als eerste op biologisch-dynamische wijze op zijn landgoed van 1800 hectare. De Oostenrijkse antroposoof Rudolf Steiner begon zijn eerste bedrijfje in Kobierzyce, een stadje nabij het Poolse Wroclaw.

Tybocki is één van de stuwende krachten achter Ekoland, een organisatie die in Polen de ecologische landbouw stimuleert. Ekoland reikt onder meer certificaten uit aan bedrijven die op een verantwoorde wijze ecologische landbouw bedrijven.

Een jaar na de oprichting van Ekoland in 1989 waren er 27 bedrijven gecertificeerd. In 1994 was dit aantal gestegen tot 225 bedrijven, die in totaal 3540 hectare bewerkten. Absoluut gezien is dit nog niet zo veel, maar het aantal is snel groeiende.

Volgens Tybocki kan Ekoland de aanvragen voor certificering nauwelijks aan. Ter vergelijking: in Nederland zijn er zo'n 500 'alternatieve' boeren, die echter al veel langer met ideeën van ecologische landbouw bekend zijn.

Volgens de Poolse ambassade in Nederland komen er regelmatig aanvragen binnen van Nederlandse boeren die geïnteresseerd zijn in het opzetten van een ecologisch bedrijf in Polen. Het blijft echter vooralsnog vooral bij vragen om informatie.

Polen heeft de groene boer veel te bieden, zoals goedkope grond en arbeid, zegt de ambassade. Bovendien heeft Polen op andere Oosteuropese landen voor dat er tijdens het communisme vele kleine privé-bedrijfjes bleven bestaan, die relatief eenvoudig kunnen omschakelen op ecologische landbouw.

Polen kan ook zijn voordeel doen met de wet van de remmende voorsprong wat betreft kunstmest- en pesticidenverbruik.

In de jaren zestig werden de Poolse boeren door de overheid verplicht kunstmest te gebruiken, waarbij de hoogrenderende Nederlandse landbouw als voorbeeld werd gezien. Dit heeft echter niet kunnen voorkomen dat het pesticidenverbruik in de Poolse landbouw tegenwoordig overeenkomt met het verbruik in West-Europa van 1955.

Tybocki: “De Nederlandse bodem bevat gemiddeld zeven keer zoveel pesticiden als de Poolse bodem. Onze grond is dus sowieso beter geschikt voor ecologische landbouw dan die in Nederland.”

De traditionele landbouw in Polen verkeert in een crisis vanwege de lage prijzen voor produkten en de dure kredieten. Een voordeel van ecologische produktie is volgens boer Marszalek uit Szembruczek dan ook dat er weinig geïnvesteerd hoeft te worden. “Ik koop geen bestrijdingsmiddelen, en hoef alleen brandstof en reserve-onderdelen voor mijn machines te kopen”, zegt hij in de Poolse krant Gazeta Wyborcza.

Volgens stichting Ekoland kunnen voor het jaar 2000 zonder al te veel moeite zo'n 200 000 Poolse boeren - tien procent van alle boerenbedrijven - zijn overgestapt op ecologische landbouw. Om dit aantal te halen zal de overheid wel moeten meewerken, en daar schort het voorlopig nog aan. De nieuwe landbouwminister Roman Jagielinski, die overigens zelf ook 40 hectare landbouwgrond bewerkt, heeft weinig oog voor ecologische landbouw.

Skal Zo wacht Ekoland nog steeds op formele erkenning van haar certificaten door het ministerie van landbouw. Deze formele erkenning zou de acceptatie van de Ekoland-certificaten door controle-instanties in de Europese Unie bespoedigen.

“Nu moet de controle van de Poolse produkten nog door de Nederlandse controle-instelling Skal worden uitgevoerd. Hierdoor zijn de Poolse produkten al met al toch behoorlijk prijzig”, aldus Arie de Kimpe van ecologisch fruitverwerkingsbedrijf Arisa uit Helmond.

Arisa importeert jaarlijks vijftig ton biologisch-dynamische aardbeien uit Polen. De Kimpe heeft langdurige afnamecontracten met zijn leveranciers. “En dat is hard nodig, want de Poolse boer denkt vaak niet verder dan morgen. Hij verkoopt zijn spullen vandaag aan jou, maar als er morgen iemand anders komt geeft hij ze voor een paar zloty meer aan hem mee.”

Wurgcontracten Volgens Volkert Engelsman van importbedrijf Eosta werd deze houding veroorzaakt door wurgcontracten. Deze werden afgesloten door fruithandelaren die kort na de val van het communisme snelle winsten wilden behalen. Engelsman: “Ik ken zelfs het geval van een Nederlandse fruitteler die niet gekeurde geïmporteerde appels verkocht in Nederlandse eco-verpakking en daarvoor in de gevangenis belandde.”

Vooralsnog loopt het met de export echter nog niet zo'n vaart. Volgens Engelsman moet de afzetmarkt voor ecologische produkten in Polen zelf eerst verder groeien, voor men zich op de export kan richten. “Want dan pas ontstaan er meer mogelijkheden om georganiseerd naar West-Europa te exporteren.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden