Goedkope aidsmedicijnen pas het begin

KAAPSTAD - Voor tien dollar per Amerikaan, de prijs van een bioscoopbezoek en een beker popcorn, kunnen miljoenen aidspatiënten in Afrika worden behandeld. Dit zegt econoom Jeffrey Sachs, een van de ruim honderd professoren van de Harvard-universiteit die een plan hebben opgesteld voor een wereldomvattend aidsfonds.

Nu aidsmedicijnen steeds goedkoper worden voor ontwikkelingslanden, lijkt de aanpak van de epidemie in een stroomversnelling te geraken. Volgens critici zijn er echter nog vele obstakels, zoals de gebrekkige gezondheidszorg in Afrika.

De rechtszaak van 39 farmaceuten tegen de Zuid-Afrikaanse regering, die vandaag wordt hervat, heeft grote internationale verontwaardiging gewekt. De farmaceuten willen een verbod op goedkope nagemaakte medicijnen, maar met die middelen kunnen wel miljoenen besmette Afrikanen gered worden. Om hun gezicht te redden, zijn de bedrijven begonnen hun aidsmedicijnen tegen flinke kortingen aan te bieden aan ontwikkelingslanden.

Zes landen in Afrika (Senegal, Rwanda, Ivoorkust, Oeganda, Mali en Kameroen) hebben inmiddels contracten getekend. Toch worden pas kleine aantallen mensen geholpen. In Ivoorkust krijgen bijvoorbeeld 1000 mensen aidsmedicijnen, terwijl daar een miljoen mensen besmet zijn met hiv.

Volgens critici gaat deze van-land-tot-land benadering veel te traag. Ruim honderd Harvard-professoren zullen in juni een plan presenteren voor een aidsfonds, waarmee binnen vijf jaar tijd drie miljoen patiënten kunnen worden behandeld. Het fonds moet worden geleid door de VN en de Wereldhandelsorganisatie, en betaald door donoren, vooral de Verenigde Staten. Daarnaast worden particuliere organisaties aangesproken, zoals het fonds van computermagnaat Bill Gates. De kosten: jaarlijks zo'n 8,5 miljard gulden.

Nog los van de vraag of het Westen bereid is tot deze financiële inspanning, zijn er vele andere obstakels. Zo betwijfelen critici of Afrikaanse regeringen zelf wel bereid zijn hun eigen mensen te helpen. Dat is ook een belangrijk argument van de farmaceuten in de rechtszaak: ze stellen dat de Zuid-Afrikaanse regering helemaal niet ingaat op hun goedkope aanbiedingen.

De gezondheidszorg in Afrika is bovendien volgens de farmaceuten en andere critici veel te slecht, om ingewikkelde aidsbehandelingen te begeleiden. De verschillende medicijnen moeten in een strak tijdschema diverse keren per dag worden ingenomen, met schoon drinkwater, melk of voedsel. Er moeten laboratoria komen, ijskasten om bloedmonsters te analyseren en artsen en verpleegsters die de behandeling controleren.

,,Door de jaren heen hebben de Wereldbank en andere donoren miljarden gestoken in verbetering van de gezondheidszorg in Afrika. Veel van deze investeringen waren totale mislukkingen'', aldus Clive Gray, van de Harvard-universiteit, die sceptisch is over het plan van zijn collega's. Hij maakt zich vooral zorgen over de vraag waar de medicijnen terechtkomen. ,,Het plan vereist dat gezondheidswerkers aidsmedicijnen verstrekken die 500 dollar per patiënt per jaar kosten. Veel van deze hulpverleners krijgen een jaarsalaris dat nauwelijks hoger is'', schreef hij onlangs in de krant Boston Globe. ,,De medicijnkasten in klinieken zijn vaak leeg. Noem het geen corruptie. Het is gewoon een manier van de gezondheidswerkers om hun eigen honger te bestrijden.''

Volgens medici kan geknoei met aidsmedicijnen dramatische gevolgen hebben. ,,Als grote aantallen mensen de medicijnen niet op de juiste manier innemen, loop je het risico dat zich resistente varianten van het aidsvirus ontwikkelen. Net als met antibiotica'', aldus Gordon Perkin van het Bill Gatesfonds.

De farmaceutische bedrijven beweren daarom dat de internationale patentverdragen van levensbelang zijn; voor het onderzoek naar nieuwe medicijnen, zoals 'uiteraard' een aidsvaccin. Hoewel de rechtszaak in Zuid-Afrika naar verwachting enkele maanden zal duren, en de verliezende partij daarna nog naar het Constitutionele Hof kan stappen, is de verlaging van de prijzen van aidsmedicijnen niet meer te stuiten. Wat westerse donoren en Afrikaanse regeringen daar vervolgens mee zullen doen, is een volgende stap.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden