Goede zorg in verpleeghuis, maar verveling ligt op de loer

Enkele bewoners bijeen in de centrale hal van het Rosa Spier Huis in Laren (archieffoto).Beeld anp

Nederlandse verpleeghuizen verzorgen hun 150.000 bewoners meestal goed. Toch staan de mensenrechten er soms op het spel, concludeert het College voor de Rechten van de Mens in een rapport dat vandaag verschijnt. Bijvoorbeeld als de bewoners zich de hele dag vervelen, niet zelf mogen beslissen hoe laat ze opstaan of verplicht een kamer delen.

Het is voor het eerst dat het college zich boog over de mensenrechten van verpleeghuisbewoners. Er zijn geen vergelijkbare buitenlandse onderzoeken bekend. Doorgaans worden mensenrechten geassocieerd met grove schending, foltering, opsluiting in de gevangenis zonder vorm van proces. Toch is het zinvol om op deze manier ook naar ouderen in een verpleeghuis te kijken, zegt collegevoorzitter Adriana van Dooijeweert. "Het gaat om kwetsbare mensen in een afhankelijke situatie. Zij hebben het recht om niet vernederd en niet onmenselijk behandeld te worden."

Behandelen als klein kind
Waardigheid en autonomie vormen het fundament onder de rechten van de mens. Om te onderzoeken hoe stevig dat nog is als hij oud en hulpbehoevend is, observeerde het college het gewone, dagelijks leven in zes verpleeghuizen. Naar ouderenmishandeling en dwang deed het zelf geen onderzoek.

Hoog scoren de verpleeghuizen op persoonlijke verzorging: hulp bij het douchen, aankleden, naar de wc en naar bed gaan. Doorgaans doen professionals dit één-op-éen, met aandacht en in een rustig tempo."Bij het wassen wordt vriendelijk met de cliënt gesproken, onder meer gevraagd of hij lekker heeft geslapen." Minder goede voorbeelden zag het college overigens ook: verzorgenden die ouderen ongevraagd tutoyeren of behandelen als een klein kind.

Zelf leven invullen
Over de dagbesteding is het college minder enthousiast. Mensen hebben het recht om eigen keuzes te maken en zelf te bepalen hoe zij hun leven invullen. Maar de bewoners van verpleeghuizen hebben vaak weinig te doen. Het activiteitenaanbod is klein of het sluit niet bij hun interesses aan. Ook lukt het lang niet altijd om naar buiten te gaan, terwijl bewoners dat wel graag willen. Een belangrijke oorzaak hiervoor is tijdgebrek: personeel en vrijwilligers organiseren meestal groepsactiviteiten, voor individuele wensen is weinig ruimte.

Ouderen zouden ook meer zeggenschap mogen krijgen over de inrichting van hun eigen plek, vindt het college. In sommige verpleeghuizen hebben ze te weinig privacy, omdat ze hun eigen spullen niet neerzetten of de sleutel van hun appartement pas krijgen als ze erom vragen. Eén verpleeghuis besloot dat iedereen voortaan hetzelfde witte beddengoed moest gebruiken, want dat was makkelijk op grote schaal te wassen. Een ogenschijnlijke kleinigheid die voor de bewoners veel impact had.

De mensenrechten vormen 'een nieuwe invalshoek' voor de verpleeghuiszorg, zegt algemeen directeur Jan de Vries van Actiz, de brancheorganisatie van werkgevers in de zorg. "Onze medewerkers denken niet: 'Ik ben bezig met mensenrechten'. Ze zijn bezig met een cliënt." Hij is blij met het rapport van het college, dat een al ingezette trend onderstreept: vroeger ging het in verpleeghuizen vooral om de veiligheid en verzorging van bewoners, nu is er ook oog voor de kwaliteit van hun leven. Vorig jaar lanceerde staatssecretaris Van Rijn van volksgezondheid al het programma 'Waardigheid en trots', om de verpleeghuiszorg verder te verbeteren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden