Goede voornemens en groen gedrag

Voor onze planeet wordt 2017 het jaar van de waarheid. Nadat het afgelopen jaar de boeken in is gegaan als het warmste ooit gemeten, met de grootste stijging in kooldioxideniveaus en de snelste afname van biodiversiteit, dringt de tijd voor de aarde. Het vorig jaar gesloten klimaatakkoord van Parijs biedt voldoende handvatten voor duurzame actie, maar Trump en zijn team van klimaatsceptici kunnen roet in het eten gooien.


Toch lijken burgers wereldwijd in toenemende mate veranderingsbereid. Ik verwacht dat zij komend jaar de druk opvoeren op overheden en bedrijven om met concrete plannen te komen op het gebied van vervuiling, water- en energiebesparing, consumptie en vervoer. Bij de Kamerverkiezingen in maart kan dat al direct resultaat opleveren. Maar uiteindelijk bepalen u en ik het succes van duurzame plannen. Zijn wij bereid om ons gedrag aan te passen?


Denk eens aan uw goede voornemens voor 2017. Alle goede bedoelingen ten spijt, slagen maar weinig mensen erin hun intentie om te stoppen met roken of minder vlees te eten om te zetten in een duurzame gedragsverandering. Dat heeft alles te maken met hoe ons brein werkt. Een belangrijk obstakel zijn onze gewoonten. Om niet al te veel cognitieve energie te verbruiken, doen we veel dingen op de automatische piloot. Als we eenmaal gewend zijn met de auto naar ons werk te reizen, dan besteden we geen aandacht meer aan alternatieven zoals fiets of openbaar vervoer. Pas als er een nieuwe situatie ontstaat - ander werk of een verhuizing - is gedragsverandering kansrijk.


Een tweede obstakel is onze onstuimige behoefte het gedrag van anderen te kopiëren. Als we mensen informatie geven over het gemiddelde energieverbruik van huizen in hun straat blijken ze zich moeiteloos aan die norm aan te passen. Gaat het gemiddelde verbruik omhoog dan volgen ze gestaag.


Een derde obstakel is dat we de milieuproblemen niet met onze zintuigen ervaren. We kennen ze wel, maar we voelen ze niet! Ons gras is groen, de bomen bloeien en er komt drinkbaar water uit onze kraan.


Slimme interventies kunnen onze zintuigen te prikkelen. Britse onderzoekers zagen dat huiseigenaren energiebesparende maatregelen namen toen ze op een thermische foto zagen hoeveel warmte er uit hun huis 'weglekte'. Onze vleesbehoefte neemt af als vlees eten gekoppeld wordt aan de emotie walging. Uit recent onderzoek van ons blijkt dat de boodschap dat er ziektekiemen in vlees zitten waardoor de kans op voedselvergiftiging toeneemt vleeseters meer raakt dan informatie over de milieubelasting van vlees of eventuele gezondheidseffecten op de lange termijn, zoals darmkanker.


Een vierde obstakel is dat mensen niet willen veranderen als het duurzame alternatief hun status verlaagt. Mijn VU-collega Josh Tybur vroeg mensen te kiezen tussen een duurzame en een niet-duurzame auto. Welke zouden ze aanschaffen? Hij prikkelde hun statusbehoefte door ze in het vooruitzicht te stellen dat ze gingen daten met een aantrekkelijke persoon. Om indruk te maken op het andere geslacht kozen ze vaker voor de groene auto, maar alleen als die duurder was in aanschaf.


Een vijfde obstakel ten slotte is dat mensen iets over hebben voor het milieu als dat onmiddellijk voordeel oplevert. Vraag ze of ze nu 10 euro willen of 15 euro over een week, en de meesten prefereren het eerste. Hoe krijg je mensen zover om minder impulsief te zijn? Dat hebben we onderzocht door mensen, middels foto's of een wandeling, bloot te stellen aan een drukke, stedelijke omgeving of een rustige, natuurlijke omgeving. Daarna moesten ze kiezen tussen een beloning nu of een grotere beloning later. In de groene omgeving kozen mensen vaker voor de toekomstige beloning - en handelden ze minder impulsief - dan in de stadsomgeving.


Nu de meerderheid van de wereldbevolking, voor het eerst in de geschiedenis, in de stad leeft, is natuurbehoud misschien wel het belangrijkste goede voornemen voor 2017.


Mark van Vugt is hoogleraar evolutionaire psychologie aan de Vrije Universiteit en verbonden aan de Universiteit van Oxford.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden