Goede kaarten, geen garantie

N-VA is verkiezingswinnaar in België. Maar voor De Wever ligt een nederlaag op de loer.

BRUSSEL - De Belgische kaarten zijn geschud, de kiezer heeft gesproken. Maar het echte politieke onderhandelingsspel begint nu pas. Nu de Vlaams-nationalistische N-VA als absolute winnaar uit de verkiezingsbus is gekomen, heeft voorman Bart De Wever het zogenoemde initiatiefrecht: hij legt de eerste kaart op tafel en begint de gesprekken. Maar politiek marktleider zijn, betekent nog geen regeringsdeelname. Ligt een overwinningsnederlaag op de loer?

Natuurlijk was De Wever zondagavond opgelucht en blij toen bleek dat zijn partij de grootste van het land werd, maar geheel ontspannen oogde hij niet. Hij baande zich een weg door de volop toegestroomde pers en uitgelaten aanhang, met af en toe een diepe frons op zijn voorhoofd. Hij mag dan de grote winnaar zijn, op het Vlaams Belang na zijn er weinig verliezers. En dat is een probleem.

De N-VA lijkt vooral kiezers te hebben aangezogen van de rechterflank van het politieke spectrum, de meer centrumgerichte kiezer heeft De Wever blijkbaar niet tot een overstap kunnen verleiden. Het zijn dus de traditionele partijen - de socialisten, de liberalen en de christen-democraten - die hebben standgehouden.

In Vlaanderen hebben die drie klassieke partijen een meerderheid en ze zouden dus een Vlaamse regering kunnen vormen. Maar ook op federaal niveau hebben de traditionele politieke families opnieuw genoeg zetels om te regeren. De huidige zespartijenregering van premier Elio Di Rupo, met drie partijen uit Wallonië en drie uit Vlaanderen, zou dus een doorstart kunnen maken.

Dat maakt Bart De Wever nederiger dan hij de afgelopen weken is geweest. Gistermorgen, de eerste ochtend na de verkiezingsdag, sprak hij verzoenend en liet hij merken bereid te zijn tot een compromis. "Ik heb geen breekpunten", zei hij op de radio. Ook gistermiddag, na de vergadering op het partijbureau, zei hij 'behoedzaam' te moeten handelen. "De toestand is complex."

Hij zoekt 'logische' partners en wil vandaag al de formatiegesprekken starten. De christen-democratische CD&V is die 'logische' keuze voor De Wever. Maar CD&V-boegbeeld Kris Peeters - nu nog minister-president van de Vlaamse regering - weet dat hij de sleutel in handen heeft.

"Op Vlaams niveau is een coalitie zonder CD&V niet mogelijk, of althans zeer moeilijk", zei Peeters gisteren. De N-VA heeft de christendemocraten dus nodig. Peeters zal alleen een Vlaamse regering met de N-VA willen vormen als ze ook op federaal niveau een kans maken. Zo niet, dan gaat hij liever met de liberalen en socialisten in zee op beide niveaus.

Zoals altijd liggen daar - op dat ingewikkelde federale vlak - de moeilijkheden. Zouden Franstalige partijen wel een samenwerking met de N-VA aandurven? Lastig. De liberale MR zou ideologisch gezien kunnen, maar moet in Wallonië samenwerken met de socialistische PS van premier Di Rupo. En de PS zelf? Die is, ondanks rake klappen, ten slotte nog altijd de grootste partij aan Waalse zijde. Zij zal er alles aan doen om de N-VA uit te schakelen. En niet alleen vanwege de keiharde verkiezingsstrijd die de partijen tegen elkaar voerden. Samen regeren zou haast zelfmoord zijn voor de PS.

De kiezers die de Waalse socialisten verloren, hebben niet op de liberale MR gestemd maar juist op de nog linksere communistische PTB. De politieke richting van de PS moet de komende jaren dus naar links, veel toegeven kunnen ze niet.

Al met al is Peeters nu aan slag en bepaalt hij de geschiedschrijving van de N-VA. Kiest hij in Vlaanderen voor de Vlaams-nationalisten, dan heeft De Wever het op federaal vlak wat eenvoudiger. Maar als de christendemocraten linksaf slaan, dan schoppen de klassieke partijen de N-VA weer voor jaren richting de oppositiebankjes.

De Wever heeft misschien de beste kaarten in handen, het is geen garantie voor de winst.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden