Goede herder is ook manager

Fusies van parochies zijn de enige mogelijkheid de rooms-katholieke kerk voor de toekomst te behouden, meent het bisdom Den Bosch. Parochianen in Lierop en elders zien in de reorganisatie vooral een kans voor de bisschop om de harde lijn van Rome door te voeren.

Een billboard in Lierop symboliseert de haat-liefdeverhouding van veel inwoners met de rooms-katholieke kerk. Op het plakkaat, dat met opzet pal voor de pastorie is geplaatst, prijst een lokale ondernemer zijn boek aan. 'Ik verkoop zelfs de paus een tweepersoons bed', is de titel. Op de hak nemen van het kerkelijk gezag en tegelijkertijd vergroeid zijn met de fundamenten van het katholieke geloof, kenschetst de geaardheid van het dorp aan de rand van de Peel.

"Ze noemen ons hier ongeneeslijk katholiek", zegt pastoor Jan Zwirs (71). Zijn parochie 'Heilige Naam Jezus' verzet zich tegen een aangekondigde fusie door het bisdom Den Bosch met nabijgelegen parochies als die van Someren en Asten. "Wij kiezen ervoor zelfstandig te blijven. Als één van de weinige parochies zijn wij financieel gezond. Onze koepelkerk is uitstekend onderhouden. Wij voelen er dan ook niets voor de zeggenschap over geld dat hier generaties lang door parochianen is bijeengebracht, uit handen te geven."

Het kerkbestuur, met Zwirs als voorzitter, hekelt het gebrek aan dialoog met het bisdom. "Het gaat om een dictaat. Den Bosch heeft een plan gemaakt en ons wordt gezegd hoe we dat moeten uitvoeren", zegt lid van het kerkbestuur Peter Verberne. Een bezoek van hulpbisschop Mutsaerts op uitnodiging van het opstandige kerkbestuur, bracht geen ommekeer. Integendeel. In het verslag aan de parochianen staat: "Het was geen 'goede herder' die ons heeft bezocht, maar een kille manager, die hoe dan ook zijn plannen gaat uitvoeren".

Verantwoordelijk voor de fusie is Rob Mutsaerts, hulpbisschop sinds 2010. "In Lierop kiest men voor een optie, zelfstandig blijven, die er helemaal niet is." De monseigneur laat er geen misverstand over bestaan. "Een decreet opleggen; dat moeten we uiteindelijk wel doen, anders kan een gemeenschap zich aan de fusie onttrekken ten koste van de omliggende parochies."

Mutsaerts, het boek 'Christianity for dummies' onder handbereik, verklaart de noodzaak van snelle fusie. "We moeten de kosten echt fors reduceren anders graven we ons eigen graf. We teren aan alle kanten in. Als we de malaise in de parochies op zijn beloop laten, is er over vijftien jaar niets meer over."

De hulpbisschop doet een beroep op onderlinge solidariteit. "In Lierop hebben ze het allemaal zelf opgebracht, maar dat geldt voor elke kerk en elk dorp. Natuurlijk zijn er prachtige pareltjes van parochies bij en blijft de gemeenschapsvorming in wijken en dorpen van groot belang. De mensen daar zijn vaak al veel kwijtgeraakt; het gemeentehuis, het postkantoor, de supermarkt, en dan nu ook nog eens de kerk. Wij verminderen het aantal parochies om dezelfde redenen."

Lierop staat niet alleen. In Waalwijk is luid protest tegen sluiting van de Sint Jan de Doper-kerk met de zo kenmerkende koepels bekleed met koper. Parochianen uit Moergestel trokken in bedevaart naar het bisdomkantoor uit onvrede over de eenzijdige vaststelling van de fusie en het feit dat hun pastoor niet terugkeert binnen de grote parochie.

In Linden nam pastoor Piet Vermeeren ontslag, na het 'kille, hooghartige' antwoord van het bisdom op zijn bezwaar tegen het opgaan van zijn Lambertusparochie in een grote parochie in Cuijk. Vermeeren had eveneens moeite met conservatieve besluiten van het bisdom, als weigering van een uitvaart na euthanasie.

Mutsaerts weet maar al te goed dat kerkscheuring tot de mogelijkheden behoort, gezien de ervaringen een jaar geleden in de San Salvatorparochie in Den Bosch. Het bisdom besloot orde op zaken te stellen binnen de liberale geloofsgemeenschap waar de dienst ook wel door de dominee werd geleid en een lesbisch stel trouwde. Het was Mutsaerts zelf die als interim-pastoor naar de progressieve kerkgemeenschap ging. Zijn komst leidde ertoe dat San Salvator zich van het bisdom afkeerde en zelfstandig werd.

Den Bosch greep onlangs ook in Lierop in met een verbod op een oecumenische viering op zondag, waarin zowel de eigen pastoor als de dominee van Someren zouden voorgaan. "Hoe kan Den Bosch dat nou beschouwen als een 'ernstig kerkelijk misdrijf'?", vraagt Verberne zich verontwaardigd af. "In onze gemeenten Lierop en Someren wonen protestants-christelijke mensen en katholieke mensen. Wij leven met elkaar, wij zijn allemaal christenen. Waarom zouden we elkaar niet enkele keren in een viering kunnen ontmoeten?"

De bezwaren van Lierop richten zich ook op samenwerking met de naburige pastoor Jan Heeffer, die tijdens een toespraak kort na zijn komst naar de Paulusparochie in Someren, abortus en euthanasie vergeleek met de gruwelijkheden van de Holocaust. Ook de Angelusparochie in Asten-Heusden van pastoor Jos Hermans wordt gezien als uitvoerder van de harde roomse lijn.

De kerkelijke teugels worden flink aangetrokken, hoor je door het hele bisdom. Met de fusie als instrument om kerkelijke regels op te leggen en voorbij te gaan aan de geloofsbeleving. Onvrede hierover ventileerde huisarts Ferd Raaijmakers van Lierop in een open brief aan bisschop Antoon Hurkmans, afgedrukt op de voorpagina van het Eindhovens Dagblad. Met de conservatieve koers bewandelt het bisdom een 'doodlopende weg', schrijft hij.

De huisarts voorspelt leegloop als Den Bosch vasthoudt aan de strikte liturgie, die volgens de huisarts voor veel mensen niet te begrijpen is. "Wil je over tien jaar nog een kerk hebben die mensen trekt, dan moet je wel met iets komen dat aanspreekt. Geloof is voor mij de spiegel die je jezelf voorhoudt, die laat zien hoe je in het leven staat. En, ja, als het bisdom van de regels afwijkt, dan dreigen ze van hun geloof af te vallen. Dan hebben ze niets meer."

De hulpbisschop stoort zich aan beweringen over herinvoering van regels. "De regels zijn nooit veranderd. Het gaat ook helemaal niet om regels. Dat is in de sport ook zo, daar gaat het om plezier in het spelletje. Zonder die regels lukt dat niet, dan doet iedereen maar wat. Zo zijn ook in de kerk voorschriften bijzaak. Jezus vat het zelf samen, met maar twee regels; houd van God en houd van de naaste. Omdat gelovigen dat niet doen, krijg je er allemaal voorschriften bij. Als je die twee beginselen naleeft, kun je de regels vergeten, daaraan voldoe je dan vanzelf."

Mutsaerts verwerpt het bezwaar van Lierop tegen samenwerking met buurparochies. "Het pluimage is inderdaad zeer uiteenlopend. Toch vormen we gewoon een team. Als je bij voorbaat samenwerking afwijst, dat is volgens mij niet-christelijk, dan kom je nergens."

De hulpbisschop ondersteunt het belang van oecumene, maar de eucharistieviering op zondag met een dominee, dat kan echt niet. "De sacramenten en de eucharistie, die zijn specifiek voor onze kerk, daar moeten we aan vasthouden Dat is overigens niet iets van het Bossche bisdom, maar van de wereldkerk."

Volgens Mutsaerts sneuvelen de liturgische regels het eerst in tijden van schraal kerkbezoek. "De sfeer, die moet niet het bepalende zijn. Christus moet tot ons praten. Wij moeten niet praten tot de mens. Heb het over het evangelie."

In de parochie 'Heilige Naam Jezus' van Lierop zegt pastoor Zwirs juist te streven naar naleving van de principes van Jezus van Nazareth. "Hij zette niemand aan de kant. 'Kom er bij, iedereen', waren zijn woorden, speciaal gericht aan degene die aan de rand stonden van de joodse samenleving, en die door de schriftgeleerden werden veracht."

Hoge kosten
Hoge onderhoudskosten aan kerkgebouwen, afname van kerkgangers, terugloop van vrijwilligers en vergrijzing onder geestelijken nopen het bisdom Den Bosch tot versneld beleid om het aantal parochies terug te brengen van 230 tot 50. Dat gaat vooral door fusie, maar ook zullen er kerken moeten sluiten. Het gezamenlijk vermogen van de parochies, nu nog 140 miljoen euro, zal over tien jaar nog maar 40 miljoen euro bedragen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden