Goed zoeken naar topkunst op Biënnale Venetië

Een gigantisch wit paard vult het Argentijnse paviljoen tot aan de zoldering. Rotsblokken hangen in de lucht. Daarbij vergeleken zijn de levensgrote beelden van een man en vrouw klein. Een installatie van Claudia Fontes. Beeld TRBEELD
Een gigantisch wit paard vult het Argentijnse paviljoen tot aan de zoldering. Rotsblokken hangen in de lucht. Daarbij vergeleken zijn de levensgrote beelden van een man en vrouw klein. Een installatie van Claudia Fontes.Beeld TRBEELD

Op de Biënnale van Venetië, de Olympische Spelen van de kunst, kijk je je ogen uit. Maar het niveau is zeer wisselend. Hoe vis je de pareltjes eruit?

Wie door het raam van dit oude huis kijkt, ziet de regen ruisend naar beneden komen. Niet buiten, maar binnen, op de tafel, de stoel, het bed. Het tikt in de teil en de glaasjes op de tafel. Intens droevig en mooi.

Het huis staat op de Biënnale in Venetië, in het Georgische paviljoen. Vajiko Chachkhiani vond het leegstaande huis ergens op het platteland en laat het op de Biënnale fungeren als een metafoor voor het innerlijke leven van een individu. Het zal wel. De kijker is vooral even naar een andere plaats in een andere tijd getransporteerd.

Het Georgische huis is een van de hoogtepunten van de Biënnale van Venetië. Althans, voor deze bezoeker. Grote kans dat veel anderen het huis helemaal gemist hebben.

De grootste kunsttentoonstelling ter wereld bestaat uit een centrale tentoonstelling met werk van 120 kunstenaars en daarnaast 85 aparte paviljoens die door verschillende landen worden gevuld. Wat te doen als je een tentoonstelling van die omvang bezoekt? Kiezen, er zit niets anders op. Vandaar dat iedere bezoeker een andere Biënnale meemaakt.

Wow-factor

Kunst met een grote wow-factor is op zo'n tentoonstelling in het voordeel. Want als het niet snel interessant is, zapt de kijker weg naar de volgende kunstenaar. Cinema Olanda, zoals het Nederlandse paviljoen is gedoopt, is hier enorm in het nadeel. Wendelien van Oldenburgh maakte voor het Nederlandse paviljoen een film van twintig minuten over een aantal multiculturele vraagstukken uit de jaren vijftig in Nederland. Twintig minuten kijken terwijl het Duitse en Engelse paviljoen ongeduldig om aandacht schreeuwen, dat is voor geen bezoeker te doen. Zeker omdat haar film de wow-factor mist: de Rotterdamse wijk Pendrecht, waar haar film zich afspeelt, spreekt niet direct tot de verbeelding.

Kunst die het goed doet in Venetië vertelt een herkenbaar verhaal of prikkelt direct de fantasie, omdat het megagroot, megamooi of megagek is. Opvallend is de tweedeling tussen de landenpaviljoens enerzijds en de centrale tentoonstelling in het Centrale Paviljoen en in de Arsenale anderzijds. Veel landen kozen voor een actueel thema, zoals de vluchtelingenproblematiek. Soms heel direct - haal gratis en voor niks een paspoort op voor de hele wereld in het landenpaviljoen van Tunesië - soms subtiel, zoals de Zimbabwaanse Dana Whabira die laat zien hoe toevallig de grenzen in zuidelijk Afrika tot stand zijn gekomen.

Zelden boeiend

De centrale tentoonstelling Viva Arte Viva, samengesteld door Christine Macel, hoofdcurator van Centre Pompidou in Parijs, blijft expres weg van de vele conflicten in de wereld en focust op humanisme. Dat zien we terug in huisvlijt, handenarbeid, boeken, vrolijk actievoeren - zelfs gezamenlijk tuinieren ontbreekt niet - en spiritualiteit. Zelden verontrustend en helaas ook zelden boeiend.

Dat neemt niet weg dat er heel wat pareltjes zijn op te duiken. Zo zijn de groene lampen die Olafur Eliasson ter plekke door vluchtelingen laat maken, niet alleen duurzaam, maar ook heel mooi. Te koop voor 250 euro. Bij Lee Mingwei kun je je kleding laten repareren, maar de draden die hij gebruikt zitten vast aan klossen aan de muur. Zo ontstaat een schitterend mozaïek van gekleurde draden. En de elegante flamingo's op hoge poten, maar met een lijf van een geweer, die de Mongoolse Chimeddorj Shagdarjav van brons maakte, zou je mee willen nemen voor je eigen tuin.

Toppers

GEORGIË Vajiko Chachkhiani kocht een verlaten huis in de bergen voor zijn kunstwerk 'Living dog among dead lions'. Houten vloeren, wanden, deuren, raamkozijnen. Een bed, een tafel en stoel en wat spullen op tafel. In het huis regent het. De kunstenaar houdt van regen vanwege de atmosfeer die het oproept. Dat het de huisraad zal aantasten, vindt hij alleen maar interessant. Van hem mag het allemaal verdwijnen. Want de herinnering is genoeg.

RUSLAND Hoe groter een groep mensen, hoe gevaarlijker. Zeker als die massa achter één leider aanloopt. Honderden, misschien wel duizenden beeldjes, met de vuist opgeheven, marcheren langs het beeld van een adelaar in een werk van Grisha Bruskin. Geen wereld waar je graag in verblijft. Wel zeer intrigerend.

De Russen komen met 'Theatrum Orbis', naar de naam van de atlas van de Antwerpse cartograaf Abraham Ortelius uit 1570.  Beeld TRBEELD
De Russen komen met 'Theatrum Orbis', naar de naam van de atlas van de Antwerpse cartograaf Abraham Ortelius uit 1570.Beeld TRBEELD

CIPRIAN MURESAN Wie wat langer gaat kijken bij de priegelige potloodtekeningen die deze Roemeen maakte, ziet dat ze bestaan uit beroemde afbeeldingen van andere kunstenaars. Van een Madonna van Rafaël tot een boer van Malevitsj. Een zoektocht vol verrassingen.

DUITSLAND Voor dit paviljoen staan de langste rijen. Binnen is een performance te zien van jongeren. De Duitse Anne Imhof won met 'Faust' de Gouden Leeuw voor beste paviljoen. Helaas zijn er maar weinig plekken waar de performance is te zien en staan de bezoekers elkaar te verdringen.

Politiek

SYRIË Wat zendt een land in dat al jaren in oorlog is en een regime heeft dat niet op sympathie van de westerse kijker kan rekenen? Palmyra is het slimme antwoord. De stad is slachtoffer van de oorlog, maar haar betekenis kan haar niet worden afgenomen, stelt de curator van het Syrisch paviljoen. Palmyra is aanleiding voor allerlei kunstwerken, ook over de menselijke slachtoffers van oorlog.

AZERBEIDZJAN In dit land wonen alle volken harmonieus samen, ook de Joden. Aldus de groep kunstenaars die dit land vertegenwoordigt. Een veeg teken als dat zo nadrukkelijk benoemd moet worden. Dan zijn de installaties van authentieke muziekinstrumenten beter te verteren.

IRAK Dit land toont een reeks werken, van archeologische vondsten tot hedendaagse foto's en video's. Zo maakte de Belgische kunstenaars Francis Alÿs een video waarop hij als kunstenaar iets zinnigs probeert te doen met de oorlog: hij schildert de soldaten, maar nooit naar tevredenheid.

ZIMBABWE Donkere jongemannen met grote tassen, slakken die in hun huisjes baby's vervoeren. Op verschillende manieren laten Zimbabwaanse kunstenaars je denken aan de vluchtelingencrisis.

Groot, groter grootst

ARGENTINIË Een gigantisch wit paard vult het Argentijnse paviljoen tot aan de zoldering. Rotsblokken hangen in de lucht. Daarbij vergeleken zijn de levensgrote beelden van een man en vrouw klein. Een installatie van Claudia Fontes.

VERENIGDE STATEN Met moeite wurm je je het Amerikaanse paviljoen in. Half voor de ingang hangt een enorme massa, waar je met gebogen hoofd omheen moet lopen. Zo voel je je ook eens als de kunstenaar Mark Bradford - een lange, zwarte Amerikaan. Het centrale deel van het paviljoen beschilderde hij met expressieve, lange slierten zwart en goud. Een groots gebaar.

De Amerikaanse Sheila Hicks heeft een muur bedekt met immense gekleurde sculpturen van stof. FOTO ANDRES AVEZZÙ Beeld TRBEELD
De Amerikaanse Sheila Hicks heeft een muur bedekt met immense gekleurde sculpturen van stof. FOTO ANDRES AVEZZÙBeeld TRBEELD

GROOT-BRITTANNIË In het Engelse paviljoen loop je voortdurend bijna ergens tegenaan. Knotsgekke ballen en hoge pilaren, woest geschilderd, van hout, plastic of cement, vullen de ruimte. 'Folly' heet het werk van Phyllida Barlow, een verwijzing naar de fake-gebouwtjes die de rijken vroeger in hun tuinen zetten.

LILIANA PORTER Een heel klein mannetje met een bijl hakt erop los. Vlak bij hem ligt alles in splinters. Maar hoe verder je kijkt, hoe groter de puinhoop. Tot je in de hoek zelfs stoelen en een piano aan puin gehakt ziet. Hilarisch.

Niet zo moeilijk

GUAN XIAO Er wordt niet veel gelachen op de Biënnale. Maar degenen die de film 'David' van Guan Xiao bekijken, kunnen het niet laten. We zien de toeristen die het beeld David van Michelangelo in Florence bekijken. Het eindeloze fotograferen, de vele souvenirs. Hoewel het beeld iconisch is, hebben we er nooit echt naar gekeken. En dan betrap je jezelf dat je een foto maakt van de video.

ERNESTO NETO Hier worden bezoekers uitgenodigd in een opengeweven tent te komen zitten. Wel eerst de schoenen uit. Er wordt wat getrommeld. Denk er de spirituele sessies bij van indianen in het Amazonegebied.

CANADA Weet je wat? We breken gewoon het paviljoen af. Dat deed Geoffrey Farmer. Tussen de resten kreeg het water vrij spel. Van een hoge fontein tot gedrup. Pas op: er is ook een fontein die onverwachts spuit.

Praktische informatie

De Biënnale van Venetië speelt zich voornamelijk af in de Arsenale en de Giardini, dicht bij elkaar gelegen in het stadsdeel Castello. Maar heel wat landen hebben hun paviljoen op een andere plek in Venetië. Dat zijn vaak mooie palazzi, een goede reden om er een kijkje te nemen. Naast dit hoofdprogramma zijn er extra onderdelen door de hele stad. En voor wie dan nog niet genoeg heeft, zijn er de tentoonstellingen en musea in andere kunstinstellingen. Afgezien van het Duitse paviljoen zijn gelukkig nergens rijen te bekennen. De 57ste editie duurt tot en met 26 november. www.labiennale.org/en/art

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden