Goed doel is nog geen reden om minder belasting te betalen

null Beeld anp
Beeld anp

Wat kan, wat niet en wat is ethisch dubieus? Twee belastingadviseurs en een wetenschapper over de wettelijke en ethische grenzen van financiële constructies.

"Het bijzondere van de Panama Papers is de schaal waarop het gebeurt. Iedereen associeert fiscale sluipwegen via belastingparadijzen met multinationals, popsterren en louche Oost-Europese firma's. Nu blijkt dat ook kleine bedrijven en particulieren er gebruik van maken. Dat wist ik nog niet", zegt Raymond Zaal. Hij is hoofddocent financiële ethiek aan de Rijksuniversiteit Groningen. "Het dilemma is: wat is juridisch toegestaan en wat moreel nog aanvaardbaar? Waarom heb je een belastingconstructie nodig als je niets te verbergen hebt?"

Peter Kavelaars, hoogleraar belastingrecht en verbonden aan accountantskantoor Deloitte, vindt dit te makkelijk. "Er is al snel de beschuldiging dat het niet deugt, zonder dat het publiek de feiten kent. Iemand met een miljard euro kan uit veiligheidsoverwegingen zijn privacy beschermen en geld aan het zicht van de buitenwereld onttrekken. Als hij het vermogen opgeeft aan de belastingdienst is er niets aan de hand."

"Je wilt niet in de Quote 500 komen", zegt Arjo van Eijsden van belastingadvieskantoor EY. Hij houdt zich bezig met belastingbeleid. "Maar ja, als het geld, en de locatie waar het is ondergebracht, goed is afgeschermd, kan het aantrekkelijk worden om het spaargeld buiten het zicht van de fiscus te houden. Dan maakt de gelegenheid de dief."

Belastingontduiking, fraude en witwassen zijn de illegale uitwassen van fiscale constructies. Belastingontwijking is niet illegaal.

"Iedereen zoekt de laagste belastingdruk. Dat kun je niet verbieden, maar soms is dat niet handig." Kavelaars doelt mede op brievenbusfirma's die de ontwikkelingshulporganisatie Solidaridad over de hele wereld heeft opgezet, waardoor het lijkt dat deze club zo min mogelijk belasting wil betalen, om meer geld in de derde wereld in te zetten. Transparantie acht Kavelaars hier van groot maatschappelijk belang.

Van Eijsden is het daar grondig mee eens. "Het doel heiligt niet de middelen. Als je de plicht hebt om belasting te betalen, kun je je afvragen of je je als ontwikkelingsorganisatie daaraan moet onttrekken, ook al zou je dan als Solidaridad wat minder aan het goede doel kunnen uitgeven." Bij publiek geld ligt de drempel volgens hem hoger. "Juridisch niet, moreel maatschappelijk wel.

Verdacht luchtje
Beide accountants kunnen niets zeggen over ABN Amro wiens dochterbedrijf Martello op Guernsey eigenaren van vennootschappen op de Britse Maagdeneilanden geheimhoudt. EY en Deloitte zijn accountants van de bank. Raymond Zaal vergelijkt de rol die ABN Amro op Guernsey speelt met 'een katvanger'. Ook al is het legaal wat ABN Amro doet, het 'heeft een verdacht luchtje'.

Alle drie zijn ze het erover eens dat transparantie de oplossing is. Van Eijsden vindt dat die openheid naar de fiscus noodzakelijk is, niet voor het grote publiek. Voor de belastingdienst is het nu bijna onmogelijk op de hoogte te raken van fiscale structuren via belastingparadijzen. "Die delen geen informatie over eigenaren van rekeningen en wie achter vennootschappen zitten. Zeker Panama niet", zegt Kavelaars.

"De oplossing is om belastingparadijzen onder druk te zetten om automatisch informatie te delen met andere belastingdiensten. Als ze weigeren om gegevens te delen, zet ze dan op een zwarte lijst waar desnoods andere landen economische sancties tegen kunnen nemen." Van Eijsden ziet dit als belangrijke oplossing om de muur van geheimhouding te doorbreken. Zaal denkt dat 'naming and shaming' ook helpt. Publieke verontwaardiging zorgt ervoor dat instellingen, bedrijven en particulieren voorzichtiger worden met fiscale sluiproutes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden