'Goed dat de Muur weg is, maar de saamhorigheid mis ik'

De Friedrichsstrasse in Berlijn kent alleen nog de restanten van de Muur, maar voor de Zeeuwse Mieneke Lanooy-van Dalen is deze straat nog steeds het symbool voor de gespannen tijden van de gelovigen in het oostelijk stadsdeel. Vanuit Nederland passeerden christenen daar de grensovergang om samen met hun 'broeders en zusters' achter het ijzeren gordijn bijbelstudies te houden tijdens de Berliner Bibelwochen.

Lanooy heeft de gang naar Berlijn vele malen gemaakt. Ze kijkt terug op de vijfentwintig jaar dat ze als secretaris voor de werkgroep Berliner Bibelwochen Nederland heeft gewerkt. Vorige week ontving ze hiervoor het Bundesverdienstkreuz uit handen van de Duitse ambassadeur. ,,We wilden de mensen bij elkaar brengen, een stuk verzoening na de oorlog. Die sfeer die er tussen de gelovigen in Berlijn bestond, kun je nu niet meer oproepen. Ik weet nog dat we vreselijk bang waren dat iemand van ons opgepikt zou worden op de Friedrichsstrasse. Die spanning, maar ook het samenhorigheidsgevoel is weg.''

Lanooy, die als secretaris belast was met de werving van de deelnemers voor de bijbelweken, merkte dat Duitsland nog steeds met wantrouwen werd behandeld. Advertenties in bladen en kranten leverden weinig reacties op.

,,Sommige jongeren hadden een negatieve houding tegenover Duitsers. Dat zag ik ook in sommige kerken. Ze vroegen wat ik zocht bij de communisten en of ik wel wist wat de Duitsers ons aangedaan hadden. Mijn ouders waren echt niet pro-Duits, maar ze zeiden wel dat je goede en slechte Duitsers had.''

Alleen door mond-tot-mond-reclame groeide het adressenbestand naar bijna vijfhonderd namen. Uiteindelijk liepen vooral de jeugdgroepen goed. Jongeren zagen het als een unieke kans om de verboden wereld achter het ijzeren gordijn te leren kennen.,,Er bestonden enge verhalen over Berlijn. Die muur hè, zo ver kwam je normaal gesproken niet. Wij zaten met hele wachtlijsten voor de bijbelweek.''

Een aantal mensen ging met het idee om 'die arme christenen' te helpen. Daar troffen ze echter gelovigen aan die uit ervaring al beter wisten wat het geloof betekende dan de Nederlanders zelf. Promoties op het werk liepen ze mis door hun geloof en hun kinderen mochten niet studeren als ze niet met het DDR-initiatieritueel 'Jugendweihe' hadden meegedaan.

De Nederlanders restte weinig anders dan een luisterend oor te bieden. ,,We waren voor hen een klankbord. Wij konden luisteren en waren na een week toch weer verdwenen'', vertelt Larooy.

De Berliner Bibelwochen werden vanaf 1954 door de Evangelische Kirche der Union georganiseerd. De kerkleiding wilde gelovigen uit de DDR en de bondsrepubliek bij elkaar brengen. De Nederlandse christenen konden de gelovige 'buren' daarbij een handje helpen.

,,Er bestond een betere relatie tussen de Nederlanders en de Duitsers, dan tussen de Duitsers uit Oost en West. De ene groep was communistisch en kon niet weg, de andere groep had de vrijheid.'' De Duitsers spraken over elkaar als 'die da drüben'. Hetzelfde volk in een zo verschillende context leverde onderling gemengde gevoelens op.

,,De Oost-Duitsers hadden wel begrip voor de Nederlanders. Twintig jaar geleden waren we door Duitsland bezet geweest. Dat we de moeite namen om hen te bezoeken, werd erg gewaardeerd.''

Geen grondige religieuze kennis was nodig om de broeders in Berlijn te ondersteunen. Meer waarde werd gehecht aan een paar woorden Duits. ,,We wilden de Oost-Duitse christenen niet alleen laten. Ze waren opgesloten door de Muur. Ze wisten niets over het kerkelijk leven. Methodes voor bijvoorbeeld zondagschool bestonden niet. Dan leverden wij de flanelborden met plaatjes, tassen vol. We vertaalden nieuwe liederen in het Duits.''

Met de val van de Muur in 1989 leek de bijbelweek overbodig te zijn geworden. 'Opgesloten' christenen waren er niet meer, evenmin een muur om nieuwsgierige Nederlanders te trekken.

Toch wilden vooral de Oost-Duitse gelovigen de bijbelweken voortzetten. ,,Ze wilden in Berlijn verder gaan met mensen die nog niet vrij waren; de Roemenen, de Polen en de Russen.''

De vrijheid na de Wende veranderde definitief het karakter van de bijbelweken, realiseert Larooy zich. Jongeren hoeven voor een spannende week niet meer naar Berlijn, de gedeelde ervaringen op Friedrichsstrasse behoren tot het verleden. ,,De Duitsers zitten niet speciaal op de Nederlanders te wachten. We zijn nu meer met thema's bezig. Het is meer toevallig dat we als christenen samen zijn in Berlijn.''

Larooy legt na ruim vijfentwintig jaar haar functie als secretaris van de werkgroep neer. De jonge generatie mag de reizen naar Berlijn voortzetten. Zelf bezoekt ze alleen nog haar oude vrienden in Duitsland. ,,De jonge generatie kun je moeilijk vertellen over de tijd toen de Muur er nog stond. Zij gaan nu op een eigen manier verder. Ik ben absoluut blij dat de tijd van voor de Wende voorbij is, maar wat het saamhorigheidsgevoel betreft kijk ik wel met weemoed terug.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden