'Goed dat de jeugd hoort hoe we vochten'

Arthur Letchford (rechts), met twee andere Britse veteranen uit de Tweede Wereldoorlog, David Whitman (midden) en Geoff Roberts. Beeld Koen Verheijden

De belangstelling voor Operatie Market Garden in Arnhem blijft groot. De verloren slag wordt nu herdacht in een paviljoen, met zicht op de brug.

Het zicht vanuit het paviljoen op de John Frostbrug en de rivier is geweldig, zeker op een zonnige dag. Een betere plek om uit te leggen welke doorslaggevende rol het gevecht om deze brug in Arnhem speelde in de eindfase van de Tweede Wereldoorlog is er niet. Airborne at the Bridge, zoals de dependance van het Airborne Museum heet, opent vandaag voor publiek.

Een van de weinige veteranen die over dat gevecht uit eigen ervaring kan vertellen, de 94-jarige Arthur Letchford, mocht gisteren samen met twee andere veteranen komen voorproeven. Het vergt het uiterste van het voorstellingsvermogen om deze breekbare man te plaatsen aan de oever van de Rijn, uit alle macht trachtend om de overmacht aan Duitse soldaten aan de overkant te houden.

Nog maar zeventien jaar was hij toen. Samen met zijn tweelingbroer Philip hadden ze gerommeld met hun geboortejaar bij de aanmelding, omdat ze wat wilden doen. Of deelname aan Operatie Market Garden, de gewaagde poging om Arnhem in geallieerde handen te krijgen, daaronder viel is de vraag.

Letchford kan die vraag niet meer goed beantwoorden. Ooit had hij veel herinneringen aan die vier dagen dat hij hier onder Duits vuur lag. "Het waren allemaal heftige herinneringen. Herinneringen die ik thuis het liefst meteen kwijt raakte, maar dat lukte niet. Nu, zoveel jaar later, zou ik me het allemaal veel levendiger willen herinneren wat ik precies heb gedaan, maar kan ik er niet meer bij."

Namen en gezichten van kameraden zijn in 72 jaar tijd vervaagd. Als hij bij de jaarlijkse herdenking van Market Garden is, legt hij daarom altijd zijn bloemen bij het graf van de onbekende soldaat. Dan is er geen vergissing mogelijk.

Rampzalige hongerwinter

Letchford werd paratroeper, vocht in Italië en nam deel aan de slag om Normandië in juni 1944. In hoog tempo stormden de geallieerde legers naar het noorden. Arnhem werd gezien als de poort naar het hart van Duitsland. Duizenden parachutisten sprongen in het gebied rond de stad uit vliegtuigen tijdens de Slag om Arnhem. Letchford landde in de buurt van Renkum en trok met de Britse commandant John Frost naar de Rijnbrug, die naar hem vernoemd zou worden.

"En óf we wisten hoe belangrijk die brug was", zegt hij met plotse felheid. Wijzend naar de brug in de verte: "Succes daar betekende het einde van de oorlog. We wisten dat we Duitsland een beslissende slag konden toebrengen! Maar het lukte niet. We moesten opgeven, de verliezen waren te groot. Maar vooral waren eten, water en munitie op."

Het noorden van Nederland ging een rampzalige hongerwinter tegemoet. Letchford probeerde te ontsnappen, maar werd aangehouden. De Engelsman zou tot april 1945 in het concentratiekamp Chemnitz bij de Duits-Poolse grens gevangen zitten.

Dat de gemeente Arnhem het paviljoen hoog aan de Rijnkade, waarin tot voor kort een restaurant zat, bestemd heeft voor dit doel, vindt Letchford prachtig. "Het is goed dat de jeugd hier uitgelegd krijgt hoe we als tijgers hebben gevochten", zegt hij lachend.

Voor Arnhem is Airborne at the Bridge een manier om te voldoen aan de nog immer groeiende behoefte aan informatie over Operatie Market Garden. Het paviljoen is niet groot. Er zijn vitrines waar het Airborne Museum wisselende tentoonstellingen heeft. Beneden is een auditorium waarin schoolkinderen uitleg over de slag krijgen. Voor de ramen die uitzien op de brug staan banken die tevens zicht bieden op beeldschermen waar permanent een 3D-film draait over de gevechten.

Letchford kijkt, met de 3D-bril op zijn neus, een paar minuten naar de film, maar haakt dan af. "Het is mooi, hoor. Maar ik zie niet meer zo goed."

Het verhaal van de drie gesneuvelden

Het Airborne Museum legt het gevecht om de Rijnbrug uit in een 3D-film aan de hand van de geschiedenissen van drie personen die op de brug zouden sneuvelen. Zo is daar het verhaal van de Engelse luitenant John Grayburn.

Hij moest de explosieven die de Duitsers bij de brugpijlers hadden geplaatst onschadelijk maken en kwam daarbij om. Gewaagd is het verhaal van de slag bekeken door de Duitse bril van Hauptsturmführe Viktor Eberhard Gräbner.

Hij probeerde met een colonne de brug over te steken, maar stuitte daar op Engels vuur. De derde persoon is de Nederlandse kapitein Jacob Groenewoud die in dienst van de Britse troepen was. Hij werd doodgeschoten toen hij gewonde Britten te hulp wilde komen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden