Godshuizen - vele vormen en vaste patronen

Huis van God: t/m 9 november in het Bijbels Museum, Herengracht 366, Amsterdam. Ma-za 10-17u, zo 13-17u.

Hoewel de voorbijganger op grond van overeenkomstige uiterlijke kenmerken een kerk meestal niet verwart met een moskee en een moskee niet met een synagoge, zoekt de tentoonstelling de vaste elementen niet aan de buitenkant, maar binnenin.

De synagoge, die de tabernakel als voorloper heeft en tot ontwikkeling kwam in de zesde eeuw vóór onze jaartelling, telt een drietal: de naar Jeruzalem gerichte kast met de Ark, waarin de torarollen bewaard worden, de biema, een verhoging vanwaaraf de voorganger leest en een speciale afdeling voor vrouwen, hoewel de minder orthodoxe stromingen binnen het jodendom deze scheiding niet strikt handhaven.

De kerk bracht de samenstellers meer problemen op hun zoektocht naar blijvende kenmerken. In het uit de basiliek voortkomende gebouw werd na de Reformatie het roomse altaar vervangen door de protestantse preekstoel. En die verandering bracht dusdanige wijzigingen mee, dat er eigenlijk geen 'stayer' meer binnen de kerk is. In de vitrines is daarom een tweedeling aangebracht, aan de ene zijde ligt de liturgie, aan de andere het woord.

De wortels van het jongste monotheïstische godshuis liggen in het huis van de profeet Mohammed in Medina. De moskee heeft de mirhab, gebedsnis, richting de heilige Ka'aba in Mekka, de afgescheiden ruimtes voor mannen en vrouwen en de minbar, het preekgestoelte.

Hoewel de samenstellers niet de religies, maar hun godshuizen centraal hebben willen stellen hebben zij gezocht naar 'iets' wat de godsdiensten bindt. De keuze viel op reinigend water en eeuwig brandend licht. Zo wordt de bezoeker verwelkomd met een wijwatersvat of een complete blauwgeblokte wasbekken met twee kraantjes (waaruit geen water komt). En bij de uitgang branden de ner tamied, de gods- en moskeelampen.

Door het daarnaast godsboeken en andere religieuze voorwerpen, als een mekkakompas en de voorhang van het heilige der heilige, te tonen vervalt het verschil tussen een kleine tentoonstelling over drie religies uitgeoefend in het godshuis en een over godshuizen an sich. De religieuze pleintjes bieden dan wel een kijkje op wat leeft binnenin een godshuis - leren, vieren en bidden - en wat de blijvende elementen hierin zijn, ze gaan voorbij aan het geven van antwoord op de vraag waarom een godshuis eruitziet zoals het eruitziet. Grondvormen, kleuren, bouwstijlen, architecten, worden gemist.

Ook ontbreken sfeervolle geluiden en kenmerkende geuren. Liturgie en prediking zijn onontbeerlijke 'vulling' van een huis van God. En wat kenmerkt de verschillende godshuizen nu meer dan een zachte geur van wierook of van sokken? De prachtige foto's van godshuisgangers gemaakt door Ad van Denderen, Han Singels en Ben Bergman maken gelukkig nog iets van die gemiste sfeer goed.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden