Godsdiensttwist reist als verstekeling mee

"Een schip is een eiland van verveling", zucht Adriaan van Dis op weg naar de Molukken. Maar met Van Dis aan boord is het natuurlijk nooit saai. Een geboren verhalenverteller, die ondanks of misschien juist dankzij zijn eruditie altijd verwonderd blijft. Als een aristocraat beweegt hij zich tussen de Indonesische passagiers, in staat om met iedereen een gesprek aan te knopen of het nu een jongen van elf is, een juwelenverkoopster of een masseuse.

Van Dis wekt de indruk dat hij oprecht geïnteresseerd is, en dat schept vertrouwen. In, op het oog, terloopse ontmoetingen op het promenadedek verlost hij opvarenden van hun verhaal, 'want', zegt hij in de VPRO Gids, 'verhalen maken het leven draaglijk'. Een moeder vertelt tijdens een massage van Van Dis' rug hoe ze haar man verloor: "Hij begon een vrijage met een drugsgebruikster, raakte besmet met hiv en was op het laatst vel over been." Haar zoontje krijgt van Van Dis een uurtje Playstation.

Van Dis is één met de andere passagiers. Hij maakt een dansje met een juwelenverkoopster en laat zich verleiden tot een bezoek aan haar hut. "Indonesische mannen zijn bazig. Ik heb liever een buitenlander", zegt ze met borende blik. Van Dis doet of hij de avance niet begrijpt; ook zijn inlevingsvermogen kent een grens. Hij zingt met de parel van smaragd nog wel 'It's now or never' in de karaokebar.

In 'Van Dis in Indonesië' probeert de schrijver, zoals hij Matthijs van Nieuwkerk vertelde, de echo te vangen die Nederland achterliet in taal (het Bahasa-Indonesia telt nog steeds zo'n zevenduizend Nederlandse woorden), politiek en godsdienst. "Wij brachten er het christendom. Nu hakken boze moslims in op christenen", gaf Van Dis een voorbeeld van die erfenis.

In de eerste aflevering reist de godsdiensttwist als verstekeling mee. Je ziet hem nooit met mes of zwaard, maar wel in de gedaante van een lege kerkzaal op zondagochtend. "Mensen durven niet naar de kerk, omdat er fanatieke moslims aan boord zijn", zegt Van Dis. Bijna niemand spreekt er openlijk over, maar tussen het karaoke-zingen en dansen door voel je een voortdurende spanning. Een boordfotograaf probeert de Indonesische diversiteit vast te leggen, zolang die 'nog niet is vernietigd'.

De kapitein stelt Van Dis gerust dat het op het schip pais en vree is, maar intussen moeten christenen wel in veiligheid worden gebracht voor een groep moslims met bom. Cynisch zou je kunnen zeggen dat de auteur met zijn neus in de boter is gevallen: het godsdienstconflict smeult al voor hij voet aan wal heeft gezet.

Dat doet Van Dis komende zondagen, wanneer hij de Pakan Baroe-spoorweg bezoekt, waaraan zijn vader, een oud-Knil-militair, als dwangarbeider werkte. Van Dis probeert met zijn nieuwe VPRO-serie niet alleen historie en heden van Indonesië beter te begrijpen, maar ook zijn eigen familiegeschiedenis. De oorlog van zijn ouders, die beiden in kampen zaten, moet definitief ook zíjn oorlog worden. Daarmee is 'Van Dis in Indonesië' naast alle godsdiensttwist tevens een poging tot persoonlijke heling. Dat is een mooie en spannende tegenstelling, die, onder voortreffelijke regie van Hans Pool, de kijker vele zondagen zal kunnen boeien.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden