Column

Godsdiensten zijn niet eeuwig en rotsvast

Beeld anp

Het viel Michel Dickhoff honderd procent mee, zo lees ik zaterdag in deze krant (alleen voor abonnees). "Het voelde bijna als een coming-out," vertelt hij. Lid geworden van de remonstrantse kerk in Utrecht: wat zouden zijn familie en vrienden daarvan wel niet zeggen?

Maar er viel geen onvertogen woord, zelfs niet onder zij voetbalvrienden, al vonden sommigen het wel "een beetje apart dat ik 's ochtends in de kerk zit en 's middags heftig doe op de tribune."

Het zou bijna een bericht zijn voor de goed-nieuwsrubriek in deze krant. Eindelijk wordt er weer een beetje normaal gedaan over religie. Vanzelfsprekend is dat nog niet. Toen een paar maanden geleden Stephan Sanders liet weten steeds vaker de (katholieke) kerkbanken in te schuiven, hoorde ik méér dan eens een misprijzend: "Hij ook al...." Het belijdend atheïsme verdraagt zijn verloren slagen maar moeilijk - misschien wel omdat ze zo schaars geworden zijn.

Ook collega-columnist Heere Heeresma was niet ingenomen met de publiciteitscampagne waarmee de Remonstrantse Broederschap nieuwe zielen probeert te winnen. Met een 'doe-het-zelfgod' prijst de kerk zich aan als een gemeenschap voor elk-wat-wils, aldus Heeresma (alleen voor abonnees): "Mijn God trouwt ook homo's", "Mijn God kijkt niet op me neer" en als klap op de vuurpijl: "Mijn god dwingt me tot niets".

Niet knutselen
Onzin, vindt hij: "Geloven is geen kwestie van verzinnen of bedenken, maar van vertrouwen." De God van de Bijbel heeft een solide gestalte. Die kun je omarmen of verwerpen, maar je kunt er niet naar believen aan knutselen.

Ik moet bekennen dat Heeresma's knorrige stukje me bij eerste lezing wel beviel. Niet alleen omdat ook ik van al die goedbedoelde verwatering wel eens kribbig word. Maar misschien nog meer vanwege de nauw verholen superioriteit die de remonstrantse slagzinnen uitstralen.

Onwillekeurig kwam de parabel van de farizeeër en de tollenaar in mij op (Lucas 18, 9 - 14). "God ik dank u dat ik niet ben zoals de andere mensen," bidt de farizeeër. De Remonstrantse Broederschap zegt op haar beurt: godzijdank ben ik geen homohater, fundamentalist, misogyn of creationist zoals ... vul-maar-in.

Dat bedóelen de remonstranten natuurlijk helemaal niet - maar als Heeresma en mijn wantrouwen een beetje gelijk hebben, komt dat doordat een religie het nu eenmaal niet iederéén naar de zin kan maken.

Voor en tegen
Dat kan trouwens geen enkele politieke, maatschappelijke of levensbeschouwelijke ideologie. Als zij ergens vóór zijn, dan zijn ze dus ook ergens tégen, is dat eerste voor hen superieur aan het tweede en een aanhanger van het eerste te prefereren boven die van het tweede.

Maar nu de andere kant. In deze zelfde week wist Trouw te melden dat jonge sjiitische moslims in dit land hun geloof op allerlei subtiele manieren aanpassen aan de Nederlandse cultuur.

Mag je niet aanschuiven bij een tafel waarop alcohol geschonken wordt? Zet er dan een ander tafeltje vlak naast waarop alleen vruchtensapjes mogen staan. Het gebod is gered maar de sociale gezelligheid ook. Als cultuurkatholiek vind ik dat een geniale oplossing, waarin ik heel wat van de roomse geest herken. En dat terwijl sjiieten bekend schijnen te staan als de protestanten van de islam.

Op dat punt begint het gelijk van Heeresma te wankelen. Want godsdiensten mogen zich zo eeuwig-rotsvast voordoen als ze willen, in werkelijkheid veranderen zij voortdurend. De boeken zijn heilig, maar de omgang ermee staat heel wat soepelheid toe. Christendom is liefde, heet het vandaag de dag - maar dat Jezus óók gekomen zei te zijn om het zwaard te brengen verzwijgen we maar liever.

Dondergod overleefd
Zelfs de conservatiefste joden houden zich godzijdank níet aan wat de Tenach allemaal gebiedt. Christenen vallen Paulus massaal af door ook vrouwen in de kerk het woord te geven. En alle drie de schriftgodsdiensten beschouwen de wrekende, schrikwekkende dondergod uit hun oudste tradities inmiddels als overleefd.

Zo blijf ik twijfelend tussen Heeresma en de remonstranten in staan. Waar gaat de godsdienstvrijheid die iedere gelovige het recht geeft zijn religie een beetje bij te vijlen, over in de karakterloze verwekelijking van het voor-elk-wat-wils? Waar wordt haar nederigheid aanmatigend en haar plooibaarheid hypocriet? Waar wordt haar hang naar moderniteit modieus en verandert haar boodschap in een reclamespot?

Misschien moeten we ons er niet té druk over maken. Religie wordt pas werkelijk een probleem als taboe óf als gebod. Ergens daartussenin zit de alledaagsheid van Michel Dickhoff: 's ochtends in de kerk, 's middags bij het voetbalveld en niemand die er moeilijk over doet. Dat lijkt mij (kerks noch voetbalfan) eerlijk gezegd nog het gezondst.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden