Gods eigen maffia in Bombay

Zelf vinden ze zich door God gezonden weldoeners. Prakash Bhaud (43): ,,Het is mijn passie om de wereld te verbeteren.'' Al 21 jaar geeft deze bank-accountant daarom al zijn vrije avonden aan de hindoe-nationalistische organisatie Shiv Sena. Om half acht zit Bhaud klaar achter zijn bureau. Zijn helpers doen de deur open en buurtbewoners stromen binnen. ,,Wij leveren de mensen wat de overheid niet levert: werk, elektriciteit, leningen, ambulance-vervoer en kinderopvang,'' zegt Bhaud.

Shiv Sena organiseert ook de hindoefestivals in de buurt. Verder bemiddelt Bhaud bij familieruzies. Is pa aan de drank en zo onverstandig niet naar de wijze raad van Bhaud te luisteren, dan slaan 'sociaal-werkers' van het leger pa 'finaal in elkaar', vertelt de achttienjarige sociaal-werker Vaibhor trots. ,,En als we van kinderarbeid in onze buurt weten, dan gaan we met de werkgever praten. Dat is altijd genoeg om hem tot inkeer te brengen. Onze procedure is goedkoop, snel en effectief.''

Maar Shiv Sena komt alleen op voor de rechten van de Maharati-sprekende bevolking van de deelstaat Maharastra waarvan Bombay de hoofdstad is. Bhaud, die tegenwoordig over de 27 buurten van Zuid-Bombay de scepter zwaait, legt uit: ,,Wij werken alleen voor kinderen van deze bodem, een minderheid van veertig procent. Dus niet voor de import van gelukszoekers uit de rest van India en omringende landen. Zij pakken onze banen af.''

Teesta Setelvad van de anti-discriminatie-organisatie Communalism Combat vat de geschiedenis van Shiv Sena samen: ,,In haar strijd voor de rechten van de Maharastranen richtte Shiv Sena eerst haar pijlen op de Zuid-Indiërs, vervolgens op de mensen uit Bangladesh en Gujarat, en toen op de moslims.'' Maar de laatste vier jaar zat Shiv Sena in de regering van Maharastra, en vond er nauwelijks geweld tussen de gemeenschappen plaats, constateeert Setelvad. ,,Alleen christenen waren vorig jaar doelwit van Shiv Sainiks. Zij zouden anti-hindoe zijn. In Bombay werden vijf christelijke scholen aangevallen.'' Nu de beweging weer in de oppositiebanken zit, verwacht Setelvad dat het geweld zal herleven. Ook Shiv Sainiks zinspelen hierop.

Deze tegenwoordige soldaten van Shivaji, een achttiende eeuwse Maharastraanse strijder tegen de moslim-heersers, zien zich als een soort Robin Hoods: voor het goede doel overtreden ze de wet. ,,Als je portemonnee wordt gerold, schrijft de politie dat alleen maar op,'' zegt Bhaud. ,,Kom je bij ons, dan gaan wij er op af. Wij weten de daders te vinden, pakken het geld terug en tuigen ze af.'' De dief is steevast een niet-Maharastraan. ,,Als de wet onrechtvaardig is, of slecht wordt toegepast, hebben wij de morele plicht om op te treden. Met agressie zullen wij alle onrecht bestrijden. Want onrecht is uit zijn aard niet aan te pakken met zoete woorden en halve maatregelen.'' Bhaud wijst op het hindoe-geschrift Bagavatgita, dat hetzelfde zou beweren.

Door zich boven de wet te stellen haalt Shiv Sena zich geen moeilijkheden met de politie op de hals, want de politie is grotendeels Maharastraans en dus op Shiv Sena-hand. De afgelopen vier jaar heeft de politie 'uit zelfverdediging' vierhonderd leden van maffiabendes doodgeschoten. Gewoon geëxecuteerd, stelt P.A. Sebastian, advocaat voor twee mensenrechtenorganisaties. ,,Zo gebruikte Shiv Sena, die tot voor kort in de deelstaatregering zat, het staatsapparaat om twisten met andere bendes te beslechten.

Maar de macht van Shiv Sena ligt op het moment niet meer zozeer in het staatsapparaat als wel op straat, waar ze ook al op haar best was toen ze nog in de regering zat. In het centrum van Bombay draait de helft van de ambulante straathandel op geleend geld, en onder de bescherming van Shiv Sena. Zo beloont de partij loyale Shiv Sainik-sociaal-werkers. Om alle activiteiten te kunnen financieren gaan Bhauds sociaal-werkers zelf wel regelmatig alle winkeliers van hun buurt af. ,,We laten een lijst zien met wat voor een goede werken we verrichten. Iedereen geeft gelijk zonder morren.''

Het geldophalen bij de middenstand is een praktijk die in Bombay traditioneel is voorbehouden aan de maffia en aan corrupte politie-agenten. Iedereen kent de code: geven of gestraft worden. Volgens Sebastian moet Shiv Sena daarom een maffia-organisatie worden genoemd, 'de machtigste van de stad'.

Shiv Sena is als vakbond begonnen en is tegenwoordig nog een van de sterkste bonden van Bombay, zegt Sebastian. ,,De vroege Shiv Sena werd gesteund door de Congresspartij en de topindustriëlen van Bombay omdat ze tegen de communisten vocht en zo arbeidsonrust tegenging. Als oorzaak van alle ellende van de arbeiders wees Shiv Sena 'de vreemdelingen' aan en niet 'het groot-kapitaal'. Die tegenstelling werd - opgestookt door een stroom moedwillige provocaties - steeds belangrijker, en de Maharastraanse leden van andere vakbonden liepen massaal naar Shiv Sena over.''

Tegenwoordig wil Shiv Sena ook een landelijke beweging zijn. Shiv Sainiks afficheren zich daarom steeds vaker als strijders in het leger van de agressieve hindoegod Shiva. Setelvad: ,,Vanaf halverwege de jaren tachtig ging de oppermachtige Shiv Sena-leider Bal Thackeray zich 'keizer van de hindoe-harten' noemen. Dat was niet alleen pragmatisch, maar wel gemeend: Shiv Sainiks waren top-hindoes. Thackeray juint zijn volgelingen op door hen trouw te laten zweren aan de safranen vlag en aan de hindoe-religie. Alleen zelfopofferende devotie aan Bharat Mata brengt het dorstende hart wat het wenst: bevrijding die tegelijkertijd politiek en spiritueel is.''

Politici in India zijn onvoorstelbaar corrupt, zegt Setelvad, in koor met veel andere deskundigen. ,,Het is Thackeray gelukt zijn volgelingen ervan te overtuigen dat hij daar even kwaad over is als zij. 'Ik ben geen politicus, ik geef het lijden van mijn volk een stem,' zegt hij. Thackeray benoemt en regeert als een maffia-don: familieleden op sleutelposities. Hij heeft de absolute macht.''

Zelf heeft de voormalige cartoonist nooit een functie in regering of parlement bekleed: de supremo regeert met afstandsbediening. Thackeray: ,,Om de democratie te redden, is een dictatuur noodzakelijk.'' Ook prees hij Hitler als 'een artiest die Duitsland wilde bevrijden van corruptie'. Vanwege zijn anti-democratische gedrag heeft de rechter hem onlangs voor zes jaar het stemrecht ontnomen.

De baas van Shiv Sena is de machtigste man van Bombay, stelt vriend en vijand. ,,Als Thackeray iets wil dan gebeurt het, als hij iets niet wil, gebeurt het niet. Simpel,'' zegt Bhaud. Thackeray heeft aan veel groepen een hekel, maar moslims lust deze charismatische persoonijkheid rauw. Maar liefst tien procent van de bevolking van Bombay is moslim. Thackeray noemt ze buitenlanders, hun buurten 'kleine Pakistans'. Hij heeft al eens gedreigd dat hij alle moslims van Bombay zou laten uitmoorden.

Na de vernietiging in 1992 van de moskee in Ayodhya, die op de plaats van een tempel voor de hindoegod Ram zou hebben gestaan, organiseerde Thackeray hindoerituelen midden op straat als vergelding voor het zogenaamd overlast veroorzakende vrijdaggebed op straat door moslims. Toen de gemoederen genoeg op temperatuur waren, dirigeerde Thackeray zijn troepen in Bombay naar de moslimbuurten. In een paar dagen vielen er zo'n tweeduizend doden.

Het was een van de verschikkelijkste rellen van onafhankelijk India. Uit een ooggetuigeverslag: ,,Ik kon vanuit het raam zien hoe groepjes hindoe-extremisten de flats binnendrongen op zoek naar moslims. Er werden mensen naar buiten gesleurd en zonder pardon neergeschoten.''

De door de toen regerende Congresspartij geïnstalleerde onafhankelijke Srikrishna-commissie concludeerde over Thackeray's rol: ,,Als een generaal gebood hij de Siv Sainiks tot georganiseerde aanvallen.'' Ook de politie speelde volgens het rapport een kwalijke rol. Maar toen het rapport uitkwam, zat Thackerays partij zelf in de regering met de BJP. Zij deden het af als 'bevooroordeeld en anti-hindoe'.

Zal de Congrespartij, die sinds kort weer aan de macht is, haar verkiezingsbelofte nakomen en 'hoofdverdachte' Bal Thackeray laten berechten? Thackeray en andere partijbonzen herhalen dat de stad dan andermaal zal branden. ,,Mijn woorden zijn als kogels. Als ik ga schieten kan het me niets schelen wat geraakt gaat worden,'' heeft Thackeray gedreigd, en onlangs zei hij tegen een plaatselijke krant: ,,Voordat ze Shiv Sainiks komen arresteren, liggen de lijken al in rijen op straat.''

Setelvad betwijfelt of de nieuwe Congres-regering Thackeray zal oppakken. ,,Ze moeten iets, want ze hebben het beloofd. Maar de lafaards zullen de zaak Thackaray halfslachtig aanpakken. Ze hebben al weer een nieuwe commissie benoemd om de vorige te onderzoeken. Zodra die klaar is, is deze regering weg. Lafhartigheid van de democratische leiders leidt tot oorlog in de stad.''

Tijdens de rellen in 1992 waren er volgens sociologe prof. S. Banerjee opvallend veel Shiv Sena-vrouwen op straat. Zij vielen moslimvrouwen aan. ,,Geweld door vrouwen is niet erg gewoon in India. Deze vrouwen nemen de assertieve en soms ook agressieve godin Kali als voorbeeld, niet de traditionele passieve en gehoorzame Sita.'' Volgens Banerjee geeft de Shiv Sena hindoe-vrouwen onder de banier van het hindoeïsme toegang tot het openbare leven. ,,Niet dat vrouwen hoge posities bereiken binnen de Shiv Sena. Ook zij moeten 'hun vrouwelijkheid vieren', heet het.''

,,Wat de Shiv Sena hun geeft is het gevoel dat ze ergens bijhoren in deze vijandige wereld. Speciaal immigranten-bewoonsters van krottenwijken voelen zich ontworteld, en hebben zingevingsproblemen in het gewone, dagelijkse leven. Terwijl moderne Indiase vrouwenbladen uitdagen om onderdrukkende verbanden los te scheuren, bieden de vrouwengroepen van Shiv Sena juist de mogelijkheid je niet meer losgescheurd en vervreemd te voelen. En de boodschap is niet geheel nieuw, maar past binnen het vertrouwde referentiekader van het hindoeïsme. Hierin schuilt het succes van Shiv Sena.''

Hoewel de hogere bestuurders van Shiv Sena van de hoge kasten zijn, trekt het hartverwarmende gevoel van solidariteit tijdens het praktische 'wereldverbeteren' vooral mannen van de lage kasten. Dipankar Gupta, een journalist die de bewegin op de voet volgt, snapt wel waarom zoveel jongeren zich als 'sociaal-werker' met Shiv Sena verbinden: ,,Shiv Sena is voor hen aantrekkelijk omdat zij de boodschap uitstraalt dat met haar niet valt te spotten, het is uitkijken met haar aanhangers.'''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden