Godin voor een behouden vaart

Rond 300 na Christus brak het christendom definitief door en sneuvelden talloze bijzondere goden. Ter gelegenheid van De Week van de Klassieken, die ditmaal religie als thema heeft, belicht Trouw enkele van de verliezers.

Wie: Nehalennia

Wanneer: 2de en 3de eeuw na Chr.

Waar: Zeeland

Waarvoor: voor een behouden vaart over zee

Was het misschien de wraak van de godin? In 1647 sloeg de storm een deel van de kust bij Domburg weg. De volgende ochtend vonden bewoners brokken steen onder het zand: altaren voor Neptunus, Mercurius en voor de godin Nehalennia, zo viel te lezen op de inscripties. Nehalennia? Niemand had ooit van haar gehoord.

Nog steeds kent niemand buiten Zeeland deze godin. En dat terwijl schipper Baud uit Colijnsplaat in 1970 een altaartje voor haar in zijn visnetten kreeg. In opdracht van het Rijksmuseum van Oudheden viste hij daarna honderden altaartjes uit de Oosterschelde op.

Storm, dat was het terrein van Nehalennia. Dat blijkt uit de inscripties op de altaartjes. Daarin staat steevast dat een handelaar in wijn, vissaus of zout 'graag, en met reden' zijn gelofte inlost en een altaar voor haar opricht. Zij had namelijk de scheepslading beschermd bij de overtocht naar Engeland.

Op de altaren is Nehalennia gemakkelijk te herkennen. Ze zit rechtop op een troon, naast haar een hond, symbool van trouw en waakzaamheid, en een mand met vruchten. Maar het opvallendst is het Zeeuwse korte manteltje dat ze om haar schouders draagt. Volgens Ruurd Halbertsma, conservator Klassieke Wereld, werd ze ter plekke vereerd om vruchtbaarheid en een goede oogst te geven. Maar er kwamen in de tweede en derde eeuw veel handelaren uit Duitsland, Frankrijk en Zwitserland naar Zeeland om hun waar naar Engeland over te zetten. Die handelaren werd verteld dat als ze een altaartje aan Nehalennia beloofden, de godin voor een veilige overtocht zou zorgen.

Op het grootste beeld dat van haar bestaat, ziet ze er vriendelijk uit. Maar ze had ook een eigen willetje, concludeert Halbertsma. "Op sommige altaren is te lezen dat het altaar op haar bevel is opgericht. Dan verscheen ze in de droom van een handelaar of schipper en zei: nu ga je aan me offeren."

De hoogtijdagen van Nehalennia waren ten tijde van het Romeinse Rijk. We danken het aan de Romeinse opschriften op de altaartjes dat we überhaupt weten waar we hier mee te maken hebben. In de derde eeuw vielen nieuwe Germaanse stammen het Romeinse Rijk binnen en verzwolg de zee de tempel van de godin. Het was gedaan met de welvaart.

En met Nehalennia. Alhoewel, een Zeeuwse school, hotel en sportvereniging hebben haar naam aangenomen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden