Godfried Bomans is nog niet helemaal dood

UTRECHT - “Een Sinterklaas die direct bij binnenkomst leuk is, deugt niet”, heeft Godfried Bomans wel eens gezegd. Hadden sommige van de redenaars die gisteren op de eerste Bomans-conferentie in het Utrechtse academiegebouw, die werd georganiseerd omdat de schrijver 25 jaar geleden overleed, de uitspraak van de meester maar ter harte genomen.

In eerste instantie wees niets erop dat de conferentie getiteld 'Bomans en de dood' zou verzanden in amateurisme. De Utrechtse burgemeester I.W. Opstelten opende de bijeenkomst, en oud-premier Van Agt luidde de conferentie zelfs uit. Achteraf bezien viel het gedeelte voor de pauze nog mee. De eerste echte spreker, Michel van der Plas, blonk niet, zoals de anderen, uit in grenzeloze verering voor de katholieke practical joker die Bomans was. Integendeel, met gevoel voor nuance schetste hij het psychologisch portret van de schrijver die lolbroekerij paarde aan dwangmatige maskerades, 'Het Grote Verhullen'. Naast komische anekdotes, zoals de keer dat Godfried Bomans zich voorstelde als zijn niet bestaande tweelingbroer Frits (“U ziet geen verschil hè?”) toonde Van der Plas een scherp oog voor de tragiek van de schrijver. Over Bomans' gewoonte veelvuldig zijn naam, met volledig adres, in de kantlijn van zijn werk of op papiertjes te noteren, merkt Van der Plas op: “Hier seint iemand onafgebroken zijn S.O.S.”

Na de nauwelijks verstaanbare lezing van Frida Balk, beklom de jonge 'dagvoorzitter', keurig in pak, het katheder. “We zijn nu toe aan de lunchpauze”, sprak hij plechtig. “De pers kan vanaf nu terecht bij de persmeester... is die misschien aanwezig?” Het bleef stil in de zaal. “Hmm, eh, nou, u kunt hem herkennen: hij was degene die zojuist Bomans' sprookje 'Het misverstand' voordroeg.” Vervolgens droeg de verbouwereerde dagvoorzitter 'regels om te onthouden' voor, die een dikke rat in Bomans' bundel 'Wonderlijke nachten' had uitgevaardigd. Twee van die opgeblazen - en dus fout gespelde - regels luidden: “Als het veest eenmaal begonnen is, kunnen wij niet meer trug.” En: “Het is verboden het grootste stuk te nemen. Misbuik wordt gestraft. Algemene gedachte: (om te bedenken) Mijn buurman ziet mij. Pas op. (gebruik ik het goede vorkje?)”

De zaal gniffelde, zoals na elk Bomans-citaat, en gedroeg zich tijdens de lunch in de senaatskamer daarna dan ook volgens de regels. Het keurige grijze publiek nuttigde een broodje. Nauwelijks Bomans-look-a-likes te bekennen, wel een enkele rokende pijp. Frank van der Voordt en Teus van der Kuilen, twee doorgewinterde leden van het Bomans-genootschap, constateerden dat er kennelijk behoefte bestaat aan zo'n bijeenkomst, al vonden beiden al die aandacht voor de grappen jammer. “Bomans zou een literaire prijs gehad moeten hebben. Alleen 'Erik of het klein insektenboek' was dat al waard. We moeten hem herdenken als literator, niet als clown.”

Helaas gedroeg niet alleen Bomans zich bij leven wel eens clownesk, ook Cor Verkade, de jeugdige organisator van de conferentie, spreidde dit gedrag tentoon. Hij had zich beter tot de organisatie kunnen beperken, want na zijn broer Paul, die ook al een sprookje moest voordragen - “Want hij heeft mij het eerste boek van Bomans gegeven. Zonder hem geen conferentie.” - klom ook Cor zelf achter het katheder. Na de zin 'Ik ga ervan uit dat u het met mij eens bent, dat Bomans geniaal was' deed hij steeds persoonlijke, niet ter zake doende mededelingen. Soms vielen er zelfs letterlijk gaten in zijn betoog: “O, hier ontbreekt een zin... het was drie uur vannacht.” De afwezigheid van serieuze letterkundigen als sprekers deed zich gedurende de verdere middag pijnlijk voelen. Verkade in de wandelgangen: “Letterkundigen schamen zich nog steeds als ze van Bomans' werk houden.”

Eerlijk gezegd kon je je daar iets bij voorstellen. Bij de uitgang werd iedereen als aandenken een mok in handen gedrukt met een tekst van Bomans, waarvan niet zeker is of de schrijver die gisteren, 25 jaar na zijn dood, nog wel zo nonchalant zou hebben opgeschreven: “Zolang er nog vrienden van hem leven en nog over hem spreken, is iemand niet helemaal dood.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden