Godard blijft breken met de regels

Sinds hij 55 jaar geleden aan de wieg stond van de Nouvelle Vague, is Jean-Luc Godard blijven experimenteren. Nu filmt hij in 3D.

Met het tragische liefdespaar in 'À Bout de souffle', gespeeld door Jean-Paul Belmondo en Jean Seberg, stond hij ruim een halve eeuw geleden aan de basis van de Nouvelle Vague. Met zijn 3D-film 'Adieu au Langage' - vanaf morgen te zien in de filmtheaters - is Jean-Luc Godard (84) opnieuw the talk of the town. Wat is zijn geheim?

Misschien eerst maar eens een misverstand uit de weg ruimen. Het werk van Godard is niet moeilijk, zoals het werk van de meeste avantgarde-filmers niet moeilijk is. Neem de Amerikaanse landschapsfilmer James Benning, die zich specialiseerde in wolkenluchten, en deze week op het Filmfestival van Rotterdam zijn nieuwste film 'Natural history' presenteert. Voor het portret van het Naturhistorisches Museum in Wenen zocht hij de ruimtes op die normaal gesloten blijven voor het publiek. Hij filmde de depots, kantoren en lege gangen van het museum, om speurend langs opgezette vossen, vogels en vlinders een meditatieve tijdreis te maken.

Evenals Benning, die in vijfendertig jaar uitgroeide tot een van de grootste experimentele filmmakers van de VS, is Godard nooit opgehouden met zijn filmische verkenningstocht. Zijn eerste, internationaal geprezen speelfilm maakte hij op zijn dertigste. 'À Bout de Souffle' (1960), met Belmondo als de kleine autodief en Seberg als de kortgeknipte krantenverkoopster op wie hij verliefd wordt, werd - guerilla style - in vier weken tijd gedraaid, in de straten van Parijs.

Dat Godard zijn film niet in een filmstudio opnam, maar op de levendige boulevards, tussen het drukke verkeer, was eind jaren vijftig een kleine revolutie. Zo had hij de camera ook van het statief gehaald, en losjes op de schouder gezet, zoekend naar een nieuwe vorm om het aloude drama van twee geliefden te vertellen.

'All you need for a movie is a girl and a gun', werd een van Godards meest gevleugelde uitspraken. Met 'Adieu au Langage' zijn we vijfenvijftig jaar verder, maar ook hier duiken ze weer op, het meisje en het pistool. Onze verhalen blijven hetzelfde, weet Godard, we kunnen alleen speuren naar andere vormen om ze te vertellen.

De vorm waarin Godard zich bekwaamde is het autobiografisch geïnspireerde video-essay waarin zijn inspiratiebronnen in de cinema, literatuur, filosofie en klassieke muziek meespelen in het verhaal, waarin zijn angsten en dromen aan de orde komen, zijn politieke opvattingen en zijn liefdes, en waarin hij voor onze ogen experimenteert met de vorm van zijn vertelling. Zo is 'Adieu au Langage' behalve een film in 3D, vooral een film over het denken in 3D, wat halverwege resulteert in een revolutionaire toepassing van de techniek. Godard trekt, in het kort, een verdubbeld 3D-beeld zo uit elkaar, dat onze ogen rollen en hersenen kraken.

Godard is in de herfst van zijn leven nog steeds de filmvernieuwer uit de sixties die met een gewone consumentencamera, filmend in zijn eigen achtertuin in het Zwitserse stadje Rolle, een verrassende draai geeft aan het vertellen in 3D, de techniek die de afgelopen jaren gekaapt leek door grote science fiction spektakels als 'Avatar' en 'Gravity'. Godard filmt inmiddels ook met een digitale camera, maar laat bewust ruimte voor de alledaagse werkelijkheid en het toeval. Roxy, de hond van zijn partner, de Zwitserse filmmaakster Anne-Marie Miéville, is de eigenlijke hoofdrolspeler van 'Adieu au Langage'.

Godard werkte in de jaren zestig met sterren als Jean-Paul Belmondo, Brigitte Bardot en Michel Piccoli, maar gebruikte zijn werk nooit als springplank naar grotere en duurdere filmproducties. Hij bleef een experimentele, radicale geest. Opgezweept door het revolutioniare elan van mei '68, bestormde hij samen met collega-filmers het Filmfestival van Cannes, dat in de ogen van de jonge rebellen te commercieel was geworden. De filmmakers verklaarden zich solidair met de stakende arbeiders en protesterende studenten. In het ontstane tumult trokken filmmakers hun films terug, juryleden stapten uit de jury, tot het festival halverwege werd stop gezet.

Godard maakte vervolgens films in de geest van het marxisme en het maoïsme. Eind jaren zestig ging hij naar Londen om de Rolling Stones te filmen bij de opnamen van 'Sympathy for the Devil'. Dat werd niet zomaar een muziekfilm, maar een deconstructie van de mythe van het genie. 'Letter to Jane' was een filmbrief aan Jane Fonda, met wie hij in 1972 de speelfilm 'Tout va Bien' had gemaakt. De filmbrief die kort daarop volgde, was een gedetailleerde analyse van een publiciteitsfoto van Fonda in Vietnam, waarop ze stond afgebeeld met leden van de Vietcong.

Het zijn twee typische voorbeelden uit Godards rijke, filmessayistische oeuvre dat het best te beschouwen is als het werk van een hedendaagse avantgarde-filmer. Godard oogstte daarmee afkeuring. Ingmar Bergman noemde zijn werk 'gekunsteld, intellectueel en egocentrisch'. Zijn bewonderaars blijken al even uitgesproken. Martin Scorsese schaart Godards Moravia-verfilming 'Le Mépris', over een huwelijk dat uiteenspat, onder de ontroerendste films die hij ooit zag. Quentin Tarantino, die zijn filmprodcutiemaatschappij vernoemde naar Godards 'Bande à Part', leerde van zijn Franse idool te breken met de regels van het spel. En dat is misschien wel de belangrijkste filmische erfenis van Godard.

'Adieu au Langage 3D' gaat morgen in première in de filmtheaters.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden