God laat zich niet verbieden langs de lijn

De Fifa wil geen religieuze uitingen zien tijdens het WK, en geestelijken mogen niet meer bij het Braziliaanse elftal komen. Maar dat houdt God niet weg van de velden.

God is Braziliaan', luidt een staande uitdrukking in Brazilië. Maar de Brazilianen hebben God even buiten de deur gezet. Bondscoach Luiz Felipe Scolari (kortweg: Felipão) heeft alle religieuze uitingen van de spelers tijdens het WK voetbal verboden. De technische staf van het Braziliaanse elftal weet niet eens meer welke speler welk geloof aanhangt.

Tijdens de Confederations Cup in Zuid-Afrika in 2009 lieten geëxalteerde Braziliaanse spelers nog T-shirts zien met 'I belong to Jesus'. En ze baden gemeenschappelijk op het veld, tot ergernis van de wereldvoetbalbond Fifa: als de Brazilianen hun God mochten aanroepen, dan zouden de moslims dat ook wel eens met Allah kunnen doen. Dus werden alle religieuze uitingen op het veld door de bond verboden. Wie die regel overtreedt, kan een boete krijgen of zelfs worden geschorst.

De gedwongen scheiding van kerk en voetbal tijdens het WK heeft tot frustratie onder Braziliaanse geestelijken geleid. Die drentelen nu doelloos rond het basiskamp van het Braziliaanse elftal in de bergen bij Rio de Janeiro. Zoals dominee Anselmo Reichardt. Tijdens de drie voorgaande WK's volgde hij de spelers tot in de kleedkamer. Nu kwam hij niet verder dan het perscentrum. "Ik sta tot hun beschikking, maar tot nu toe heeft niemand me geroepen", vertelde hij de pers, een beetje teleurgesteld.

Ook priester Pedro Bauer, een persoonlijke vriend van de katholieke bondscoach Felipão, kreeg geen toegang meer tot de baas: "Ik denk dat zijn telefoon is afgesloten. Maar ik blijf voor hem bidden."

Het verbod op religieuze uitingen ten spijt werd Felipão eind mei, op de dag van de presentatie van de Braziliaanse WK-selectie, nog gesignaleerd in de kerk van Onze Lieve Vrouwe van Caravaggio, in Farroupilha in het zuiden van Brazilië. In 2002 had hij daar gebeden om de wereldtitel, die zijn elftal inderdaad behaalde. Dat wil hij graag herhalen, zei Felipão: "We moeten geloof hebben en geloven in wat we willen, want er is een superieure macht, onafhankelijk van welke religie dan ook."

De bondscoach als halfgod

Op zijn beurt wordt Felipão door zijn spelers bijna als een halfgod gezien. Sterspeler Neymar zei over de coach: "Ik heb al met goede trainers gewerkt. Maar ik dank God voor de eer om aan de zijde van Felipão te mogen voetballen."

Geloof en voetbal zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden in Brazilië, zegt Clodoaldo Gonçalves Leme, religiewetenschapper aan de katholieke universiteit PUC in São Paulo: "Er is bijna geen voetballer zonder geloof en geen club zonder eigen heilige. Voor iedere wedstrijd wordt een onzevader gebeden."

De meeste Braziliaanse voetballers behoren tot een pinkstergemeente, bleek uit recent onderzoek van nieuwssite UOL. Bekend voorbeeld is sterspeler Kaká, die een tiende van zijn rijkdommen afdroeg aan de pinksterkerk Renascer. Leme: "Geloof is de enige manier waarop veel voetballers de druk en alle onzekerheden aankunnen. Hun vak wordt door veel arme Brazilianen als droomberoep gezien. Maar de psychische en fysieke druk is daardoor enorm en vaak ontbreekt de psychologische structuur om daar goed mee om te gaan. Daardoor doen spelers bijna noodgedwongen een beroep op religie en bovennatuurlijke krachten."

Ook de van oorsprong Afrikaanse religies candomblé en umbanda spelen een belangrijke rol in het Braziliaanse voetbal, ontdekte Leme, die voetballers en trainers in São Paulo interviewde over hun geloofsbeleving: "Al heel wat trainers lieten rituele reinigingsrituelen uitvoeren met zeezout, bloemen en kaarsen op het veld. Of ze nemen de shirts van de spelers mee naar de tempels van de umbanda."

De religieuze uitingen zijn het sterkst aan het eind van een kampioenschap, als er gemeenschappelijk gehuild wordt om verlies of gejuicht om een overwinning, zegt Leme: "Als ze winnen danken ze God, en als ze verslagen worden dan geloven ze meestal dat de nederlaag een les is van God." Zelfs de media gaan mee in de verstrengeling van geloof en voetbal, met uitdrukkingen als: 'Alleen een wonder kan (voetbalclub) Palmeiras nog redden', 'Bidden helpt niet meer, want Romario speelt', 'Een wedstrijd op leven en dood, of 'Van de hemel naar de hel'. Leme: "Het voetbal is voor velen een weg naar de redding."

En dat laten de betrokkenen zich niet zomaar afnemen. Geestelijken is weliswaar de toegang tot het spelerskamp ontzegd, maar pastor Newton Lobato uit São Vicente vertelde in de media dat hij Whatsapp gebruikt om in contact te blijven met Neymar, de vedette van het Braziliaanse elftal. "Ik mag iedere week contact met hem opnemen. Soms bel ik, soms stuur ik een whatsapp. Dat werkt beter om een bijbelse boodschap door te geven. Daarna bel ik hem en praten we over het bijbelcitaat en wens ik hem kracht en steun toe."

Het Fifa-verbod tegen religieuze uitingen werd bovendien meteen in de eerste wedstrijd die Brazilië op dit WK speelde (vorige week donderdag tegen Kroatië, 3-1 winst) 'overtreden' toen aanvaller Fred van de scheidsrechter een omstreden strafschop meekreeg en hij zijn armen in de lucht stak en omhoog keek, richting de hemel. Verdediger Daniel Alves dankte vervolgens via de sociale media God voor de overwinning: "Stap voor stap komen we er wel, want er bestaat geen kwaad dat niet voorbij gaat, verlies je geloof niet in God, dan zal alles goedkomen. Bedankt mijn God dat U ons bij de eerste stappen (richting het zesde wereldkampioenschap) heeft geholpen."

Een Braziliaanse fan volgt op een groot scherm de openingswedstrijd Brazilië-Kroatië.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden