God heeft duistere kanten, Satan is door ons bedacht

© Thinkstock Beeld
© Thinkstock

Het absolute kwaad bestaat niet. De verdorven heerser Satan is een menselijk fabricaat, menen twee theologen. Soms komt in de Bijbel juist het slechte van God.

Hebben we de belichaming van het kwaad echt zelf uitgevonden? Theologen Miguel De La Torre en Albert Hernàndez vergrijpen zich in hun boek The Quest for the Historical Satan aan een curieus heilig huisje. En als Satan niet bestaat, is dat dan goed of slecht nieuws?

In het online religiemagazine Religion Dispatches verklaren ze zich nader. 'De Bijbel spreekt niet duidelijk over God als de belichaming van al het goede', legt De La Torre uit. 'Dat we dat toch in de teksten lezen, komt doordat we door een specifieke theologische bril kijken. De nauwkeurige Bijbellezer vindt voor die opvatting weinig bewijs.'

Tragedies
De theologie dat het goede van God komt en het kwade van zijn opponent Satan zou bedacht zijn als antwoord op de 'kwaadvraag'. 'Wie nadenkt over de miljarden zinloze overlijdens, tragedies en gruwelijkheden die de menselijke geschiedenis tekenen vraagt zich waarschijnlijk af waar God is.'

De Bijbel zou 'daimonion' schuldig achten: 'geesten' of 'god'. Niet nader gedefinieerde geestelijke machten dus. Christelijke theologen wisten wel wie die machten waren: Gods tegenstanders.

Genade
Het concept van de historische Satan 'is een poging om de aanwezigheid van het kwaad in de wereld te legitimeren'. God komt er zo mooi van af: omdat de duivel al het kwaad op zich neemt, mag hij te boek staan als de genade zelve.

Het idee dat het kwaad samen kan komen in één figuur kan nare gevolgen hebben. De La Torre wijst op de constante zoektocht van sommige christenen naar de 'antichrist'. Protestanten dachten eeuwenlang dat die duivelse verschijning de paus was. Sommige Amerikaanse christenen ontwaren hem in Barack Obama. Vlak na zijn overlijden gold ook president John F. Kennedy als antichrist.

Demoniseren
De stempel 'Satan' is een gevaarlijk wapen: we kunnen er anderen bijna letterlijk mee demoniseren. 'Het christendom zou veel beter af zijn als christenen niet in het constante besef van kwaad leefden. Misschien zouden we dan zien dat de ambiguïteit die we in anderen zien, ook in ons aanwezig is.'

Dat is wat de Bijbel werkelijk verkondigt, meent De La Torre. Mensen handelen soms goed en soms kwaad - en God verschilt daar niet veel van. Die visie gaat er bij christenen waarschijnlijk moeilijk in, beseft hij zich. 'Ik denk niet dat we mensen direct kunnen overtuigen. We hebben tweeduizend jaar in die opvatting geloofd. Misschien is dit het begin van een nieuw debat.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden