God bestaat, maar ik geloof er niet in

Bekende en minder bekende Nederlanders kiezen hun persoonlijke motto, leefregel of ultiem inspirerende zin.

’Ik heb vorig jaar een boek geschreven over de cultuursocioloog Jean Baudrillard. Van hem komt de zin ’God bestaat, maar ik geloof er niet in’. Baudrillard bedoelt met ’ik geloof er niet in’ dat hij niet denkt dat God een objectief feit is. Met ’God bestaat’ bedoelt hij dat God wel een betekenis heeft, een soort plaats in het leven.

Volgens Baudrillard gaat het bij religiositeit niet om geloven dat er een God is, zoals je kunt geloven dat er leven is op andere planeten. Het gaat erom dat God een rol speelt in het leven en er in die zin wel degelijk is.

Dat sluit aan op mijn nieuwe boek ’Godzijdank’. Daarin vertrek ik vanuit het idee dat het woord God nog altijd bestaat, of God nu dood is of niet. Het woord God wordt in uitdrukkingen in de taal nog dagelijks gebruikt, zowel door gelovigen als door mensen die niet gelovig zijn. ’God weet wie dat gedaan heeft’ bijvoorbeeld. Of ’Godzijdank’.

Van filosofen als Heidegger weten we dat er een nauwe band bestaat tussen taal en het zijn. Je zou kunnen zeggen dat God voor veel mensen toch nog bestaat op de één of andere manier, gewoon afgaand op het feit dat ze dat woord nog altijd gebruiken.

Daar heb ik in mijn boek verder over na willen denken. Wat betekent het dat we dat nog altijd doen? Kunnen we daar iets uit afleiden? Je zou kunnen zeggen dat het te maken heeft met de erkenning dat de mens niet almachtig is. Als we bijvoorbeeld zeggen ’God weet wanneer het zal gebeuren’, dan bedoelen zowel gelovigen als ongelovigen dat ze het zelf niet weten of dat misschien niemand het weet. Ook als een diep gelovig iemand zegt ’God weet wanneer die man komt’, dan bedoelt hij niet letterlijk ’ik geloof dat God wél weet wanneer hij komt en ik niet’. Hij bedoelt gewoon ’ik weet het niet’. Het is een erkenning van de grens van het menselijk kenvermogen.

Dat het menselijke denken en handelen beperkt is, is blijkbaar een intuïtie die iedereen deelt. Al gaan gelovigen natuurlijk invullen dat God daar ook een rol speelt, en zullen ongelovigen zeggen van niet. Toch is er blijkbaar op dat terrein een mogelijkheid om elkaar te ontmoeten.

’Godzijdank’ is ook een interessant voorbeeld. Dat betekent dat het maar een geluk is dat iets voor elkaar gekomen is. Soms hebben we in het leven blijkbaar geluk nodig, want als mens hebben we niet alles onder controle.

Dat zie je ook in voetbal duidelijk terug. Voetballers zie je wel eens een soort gebed doen om te danken voor een doelpunt dat ze hebben gemaakt. Ondanks dat de wedstrijd zo goed mogelijk wordt voorbereid, weet iedereen dat het onmogelijk is om alles onder controle te krijgen. Het verloop van een wedstrijd is onvoorspelbaar en voetbalwedstrijden zouden ook niet interessant zijn als we de uitslag al zouden weten. Kortom, het is dus geen drama dat we niet alles in het leven kunnen beheersen. Want het leven zou dan totaal oninteressant zijn. We zouden ons over niks meer kunnen verwonderen.

Mijn boek is vooral associatief opgezet. Ik heb geen poging gedaan alle uitdrukkingen waar God in voorkomt etymologisch te onderzoeken. Ik heb meer fenomenologisch, filosofisch en theologisch nagedacht over wat die uitdrukkingen betekenen. Het is niet mijn bedoeling geweest om alle mogelijke uitdrukkingen uit te melken. Ik heb er gewoon zes uitgepikt die volgens mij veel voorkomen. Ik hoop dat het mensen zal aanzetten om verder na te denken over welke uitdrukkingen er nog meer bestaan en wat ze betekenen.

Mijn boek, mag je zeggen, plaatst vraagtekens bij het idee van een maakbare wereld.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden