Glunderende Jeltsin tekent historisch akkoord met Navo

PARIJS - Met trompetgeschal werden de Russische president Jeltsin en de staatshoofden en regeringsleiders van de zestien Navo-landen onthaald op het Franse presidentiële paleis. De sfeer was amicaal. De Duitse bondskanselier Kohl sprak de gastheer aan met 'mijn vriend Chirac', Jeltsin noemde zijn Amerikaanse ambtgenoot Clinton gewoon Bill, en Navo-chef Solana bezweek bijna onder de lof die hem werd toegezwaaid.

THEO KOELE

Solana heeft voor de poorten van de hel, in Moskou, een akkoord weggesleept dat gisteren, bij de ondertekening in Parijs door Jeltsin en de Navo-leiders, alom 'historisch' werd genoemd. Het akkoord, waarmee het militaire bondgenootschap een speciale band aangaat met de vroegere vijand, maakt volgens westerse politici en diplomaten definitief een einde aan de Koude Oorlog. Eindelijk hoort Rusland bij ons, klonk het in vele toonaarden.

Premier Kok kwam zelfs aanzetten met tsaar Peter de Grote, die 300 jaar geleden Nederland aandeed - een bezoek, dat hem door veel landgenoten niet in dank werd afgenomen. Precies een halve eeuw geleden weigerde Sovjet-leider Stalin de door de VS aangeboden Marshall-hulp, ofwel miljardensteun voor het door de oorlog geteisterde Europa.

President Jeltsin glimlachte toen Kok de tsaar ten tonele voerde, en glunderde toen de ene na de andere Navo-leider hem prees om zijn 'moed, leiderschap en visie'. In de speech van de Russische leider was geen spoor te bekennen van het verbale geweld, waarmee zijn land zich heeft verzet tegen de komende uitbreiding van de Navo met Midden-en Oost-Europese landen, voorheen 'satellietstaten' van de Sovjet-Unie. Een enkele zin wijdde Jeltsin aan het onderwerp dat Rusland en de Navo verdeeld hield: “Rusland kijkt nog steeds negatief naar de uitbreidingsplannen van de Navo”. Het akkoord gisteren heeft Rusland weliswaar niet verzoend met de uitbreiding, maar baant wel de weg daarvoor.

Minister van buitenlandse zaken Van Mierlo noemde het akkoord, de founding act, een 'wezenlijke verandering' van de veiligheidssituatie in Europa,' wezenlijker dan de uitbreiding zelf'. Hij poneerde op de binnenplaats van het Elysee een van zijn befaamde paradoxen: dankzij het door Moskou fel bestreden plan om de Navo te vergroten, is de verhouding tussen de Navo en Moskou nu beter dan ooit.

Na het trompetgeschal in Parijs wordt het de komende weken waarschijnlijk even stil bij de Navo. Secretaris-generaal Solana, ministers en diplomaten gaan binnenskamers praten over het delicate probleem van de uitbreiding - te beginnen met een bijeenkomst in het Portugese Sintra, morgen.

Delicaat, omdat weliswaar het obstakel van de Russische weerstand uit de weg geruimd is, maar omdat het nu gaat om de vraag: wie mogen lid worden, en wie (voorlopig) niet? Het is onvermijdelijk dat een aantal kandidaat-leden teleurgesteld zal worden, als in juli, op een Navo-top in Madrid, uitnodigingen voor toetreding de deur uitgaan. Hongarije, Tsjechië en Polen zijn er vrijwel zeker van dat ze uitverkoren worden.

Voor landen als Roemenië en Slovenië is de onzekerheid veel groter. Het eerste land weet zich gesteund door Frankrijk, het tweede door Italië, maar het is onduidelijk hoe andere Navo-landen erover denken. Vooral de Roemenen, tot en met de voormalige koning toe, hebben stad en land afgereisd om hun kandidatuur kracht bij te zetten. Maar beloften bleven uit.

Een van de problemen die de Navo nog amper bestudeerd heeft, zijn de kosten van uitbreiding. De Europeanen stellen dat toetreding van nieuwe leden een nobel politiek doel dient, en nooit op de kosten zal afketsen. Maar in de VS circuleren ramingen van tientallen miljarden dollars. “Wat er op het prijskaartje staat, hangt af van de eisen die wij aan de nieuwe leden stellen,” heet het bij de Navo. Als men in hoog tempo commando- en communicatiecentra in nieuwe lidstaten wil moderniseren, lopen de kosten snel op. Anderzijds heeft de Navo in het akkoord met Moskou vastgelegd dat er niet permanent een omvangrijke (en dus dure) Navo-troepenmacht in die landen gelegerd zal worden. Dat is een van de redenen waarom Rusland zich uiteindelijk, zij het niet van harte, bij de uitbreiding neerlegt. Net als de belofte van de Navo géén kernwapens in de nieuwe lidstaten te plaatsen.

Het staat wel vast dat de drie Baltische staten, die tot de vroegere Sovjet-Unie behoorden en nu dolgraag lid willen worden van de Atlantische alliantie, niet op toezeggingen hoeven te rekenen. Ook al heeft Rusland zwart op wit verklaard dat elk land het recht heeft zich aan te sluiten bij internationale organisaties naar keuze, in Moskou zou de toetreding van Letland, Estland en Litouwen zeer slecht vallen.

Jeltsin, gisteren de redelijkheid zelve, hekelde, vlak voor hij naar Frankrijk kwam, de aspiraties van de Balten. Iedere poging van de Navo om vroegere Sovjet-republieken op te nemen, zou de relatie met Moskou 'volledig ondermijnen'. Het waren woorden die op een warme en feestelijke lentedag in Parijs niet werden gehoord, maar die de 'Navo-vrienden' geacht worden in hun oren te knopen. De strijdbijl mag dan begraven zijn, Jeltsin suggereerde dat het wapen gemakkelijk weer te vinden is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden