Gloeiende brokken

Eergisteren de explosie, gisteren een regen van gloeiende brokken. Je poogde je leven te hervatten, ongeveer waar het was voordat die mannen dat redactielokaal binnenstormden, maar dat ging niet.

Nochtans stond op de agenda gewoon: de perspresentatie van het Boekenweekgeschenk en het Boekenweekessay, in aanwezigheid van de auteurs. Dat was in het geval van de essayist, Pieter Steinz, opmerkelijk, want hij lijdt aan de ziekte ALS en kan niet meer spreken. Schrijven daarentegen, dat doet hij weergaloos, ieder werk een bewijs van geesteskracht, belezenheid en stijlgevoel.

Zijn vrouw Claartje leende hem haar stem en op de eerste rij gezeten hoorde hij haar zeggen dat hij goede en slechte dagen had. De dag ervoor was een slechte geweest. Vandaag was een goede. We hadden geluk.

Maar eerst had, in die bovenzaal, die Theater van het Woord heette, op de bovenverdieping van de Openbare Bibliotheek van Amsterdam, de directeur van de bibliotheek het woord genomen en gevraagd een petitie te ondertekenen. Hij hield een 'Je suis Charlie'-pamflet omhoog. Hij vertelde hoe geschokt hij was, vooral door die krantenkop die 'Twaalf keer Theo van Gogh' luidde. Hij sprak van de verbinding tussen Amsterdam en Parijs.

Dat was zo'n gloeiend brok. Net als eerder die ochtend, als je de krantenrekken passeerde. Het meest opvallend de editie van NRC.next dat zich in een groot statement geheel als Charlie Hebdo had uitgedost, en dus het 'Je suis Charlie'-motto letterlijk genomen had, zij het met kogelgaten op iedere pagina.

Later die dag viel er een ander brok uit de hemel, van de hoofdredacteur van Vrij Nederland, Frits van Exter, die in een blog juist zijn worsteling met het motto de ruimte gaf.

'Het ongemak is dit: de meesten van ons zijn Charlie niet en nooit geweest.'

Zeer waar, die zin. We waren geen Charlies, we hadden niet die oude vrijheid van Parijs '68 in onze genen, de genen die Wolinski en Cabu droegen, die, schreef Sylvain Ephimenco, 'monumenten van het Frans cartoonisme'. De vrijheid van Charlie die steeds en onafgebroken de gedaante van rebellie aannam.

We bewegen ons zoveel omzichtiger, beduchter, er is ook veel om voor op je tellen te passen. Maar het is ook - brokstuk - alsof Europa zijn waarden zachtjes voor zich uit moet fluisteren, vooral niet op tenen staan, en zwijgend incasseren als die waarden geweld wordt aangedaan. Want pas op voor provocatie, beheers jezelf, beheersing is misschien een kernwaarde van die beschaving. Wie zijn beheersing verliest, verliest zijn waarden. Of verlies je juist je weerbaarheid? Brokstukken.

'Waanzin' is het thema van de komende Boekenweek. Steinz' essay voert de lezers door de zalen en kamers van het Haarlemse Dolhuis - nu het museum van de geest. De romanliteratuur is gebouwd op depressies, psychoses, subliem beschreven, gekoesterde gekte.

Maar ik denk aan de gemaskerde man en die agent op dat Parijse trottoir. De niets ontziende koelbloedigheid van dat schot. En die ongekende waan waartegen Europa zich, zoekend naar middelen, weren moet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden