Globalisering slaat ook toe in de mode. De inspiratie komt van overal.

In de wintermode duiken opnieuw folkloristische invloeden op. De collecties focussen echter niet meer uitsluitend op één invloedssfeer, zoals Afrika of Rusland: de hele wereld doet nu dienst als grabbelton.

Ontwerpers putten kriskras uit allerlei kledingtradities en technieken die ze moeiteloos vermengen. Dat is ook prachtig zichtbaar in de tentoonstelling ’Global Fashion, Local Tradition’ in Utrecht. In vijf overweldigende couture stukken mixt modeontwerper John Galliano ongegeneerd Jemenitische tradities, Oost- Europese motieven en de Westerse zwerverslook. Poppen torsen kolossale rokken, strakke jasjes, gedessineerde pyjama’s, kleurige korsetten en enorme crinolines die verwijzen naar zowel de westerse als de niet-westerse kostuumgeschiedenis. Globalisering ten top. Andere invloedrijke modeontwerpers verwerken hun eigen tradities en culturele achtergronden zoals de Japanner Issey Miyake. Hij hoorde tot de eerste golf Japannners die de westerse modewereld begin jaren tachtig overspoelde met kledingstukken met een niet-westerse coupe. Bij de traditionele kimono-vormen ontbreken coupenaden en daardoor zijn de uit rechte lappen opgebouwde kledingstukken niet lichaamsgericht en in feite androgyn. De Britse Vivienne Westwood speelt graag met Engelse tradities van kleermakerskunst en Schotse ruiten en de Turks-Cypriotische Hussein Chalayan verbindt zijn achtergrond aan grote mondiale thema’s als islamisering en globalisering.

De belangstelling voor niet-westerse ontwerpers neemt toe. Conservator José Teunissen: „Parijs, Milaan en Londen verliezen de laatste jaren hun toonaangevende posities als modesteden. Van Buenos Aires tot Tokio en van Amsterdam tot Kuala Lumpur worden ineens Fashion Weeks georganiseerd waar onder meer locale, kleinschalig werkende, ontwerpers hun kleding aan de wereld kunnen tonen. De nieuwkomers krijgen internationale aandacht en hun bekendheid verbreidt zich tevens razendsnel via internet. Zo wordt lokaal ineens globaal.” Sommige ontwerpers, zoals de Indiase Sumati Nagrath en Manish Arora en de Chinese Shirley Cheung Laam (label China Lane) zoeken zichtbaar aansluiting bij de westerse smaak en internationale trends. Zij integreren traditionele ambachtelijkheid in voor ons herkenbare en draagbare kledingstukken. Van het verfijnde, oogstrelende borduurwerk spat de liefde voor de lokale textieltradities af. Verrassend zijn de bontkledingstukken van het Canadese label ’Dene fur clouds’. De verre voorouders van een Indianenstam uit noordwest Canada maakten al dekens en kleding van repen konijn- en beverbont. De traditioneel gebruikte vingerbrei-techniek wordt nu door hun nazaten op ecologisch verantwoorde wijze ingezet om met superzachte bontreepjes moderne kledingstukken te vervaardigen. De eerlijke uitstraling van de kleren zorgde na de presentatie op de Toronto Fashion Week en een show in Parijs voor ongekend veel belangstelling. Het label ’Coopa Roca’ is een coöperatie van 150 vrouwen uit de sloppenwijken van Rio de Janeiro die in hun levensonderhoud voorzien door de traditionele ambachtelijke Braziliaanse handwerktechnieken om te zetten in kleurrijke kledingstukken. Ze werken voornamelijk met textielresten van lokale textielfabrikanten, maar krijgen inmiddels ook opdrachten van C&A Zuid-Amerika en badpakkenmerk ’Lenny’ van rockster Lenny Kravitz. Het Zuid-Afrikaanse echtpaar Mangaliso (label ’Sun Godd’ess’) lijkt minder geïnteresseerd in een aansluiting met de westerse modewereld. Zij blazen vooral de loftrompet over hun eigen kledingwortels en zien hun ontwerpen als een reis waarin zij de rijke Afrikaanse sprookjes uit hun kindertijd omzetten in moderne stoffen en nostalgische vormen optuigen met tribale versieringen.

Tot nu toe is de kleding van deze lokale ontwerpers hier amper te koop. Bestellingen lopen nog grotendeels via Internet. Onder meer De Bijenkorf toont interesse in de verkoop van enkele collecties.

De expositie geeft ook een kijkje in onze eigen westerse kledinggeschiedenis. Historische kostuums verraden dat wij van oudsher dol waren op materialen, technieken, vormen en dessins van ver weg. Geïmporteerde Chinese zijde, bedrukte Indiase katoen en verfijnde kasjmier met paisley-motieven werden ook vroeger al verwerkt tot elegante kledingstukken.

Een tweede tentoonstelling, ’En Vogue’ in Den Haag, laat zien dat de Nederlandse mode in de 18de eeuw deels de Engelse en vooral de Franse mode volgde, maar dat we tegelijkertijd ook een geheel eigen draai aan onze kleren gaven door diverse elementen naar hartelust te mengen. In de voorbereidingsfase van deze expositie reageerde de conservator van het Parijse modemuseum Galliera in eerste instantie ontzet tijdens het bekijken van een Nederlandse deelcollectie. Kostuumexpert Jacoba de Jonge: „Zij dacht dat deze stukken absoluut ’niet echt’ konden zijn omdat ze teveel afweken van de Franse mode uit die tijd. Vooral in variaties van mouwvormen, rugpanden, heupbreedtes, kleuren en dessins waren de Nederlandse dames nogal creatief. De Nederlandse mannenkleding is meer stijlzuiver. Die kwam vaak rechtstreeks uit Frankrijk.” Lappen waarop de zakken, kleppen, knopen en randen voor herenjassen en gilets nauwkeurig waren geborduurd kwamen als halffabrikaat naar Nederland en werden hier op maat in elkaar gezet. Door de handelscontacten van de V.O.C. beschikten wij over een keur aan exotische stoffen. De typisch Nederlandse ’Japonsche Rocken’ illustreren dit voortreffelijk. Deze katoenen mannen kamerjassen zijn beschilderd met uitheemse bloemmotieven of gemaakt van luxe zijden damast. De Japanse kimono die als relatiegeschenk van de Japanse Shogun al in de 17de eeuw in ons land belandde diende als voorbeeld. Ook toen gold: wat van ver kwam was exclusief, duur en aantrekkelijk.

Driekwart van de getoonde kledingstukken is ooit vermaakt en ook dat zorgt voor verwarring. Stoffen waren uiterst kostbaar en (laten) vermaken goedkoop. Sterke staaltjes van deze vorm van recyclen zijn te zien op de expositie ’Rijk Gekleed’ in Amsterdam. Door het gehele prachtige 18de eeuwse grachtenpand staan kledingstukken opgesteld: in de balzaal de baljurken, in de slaapkamer het ondergoed en de herenkostuums in een statige ruimte. Een met de hand beschilderde katoenen japon blijkt een forse metamorfose te hebben ondergaan: van een breed uitstaande 18de eeuwse imponeerjurk is een sluikvallend model geformeerd dat beter beantwoordde aan de mode van rond 1800. De exotische stof is dan eigenlijk ouderwets, maar daar zaten de Nederlandse dames kennelijk niet mee. Op deze tentoonstelling zijn ook andere ’global’ invloeden te zien. Levendig gedessineerde damesjakjes met Japanse voorstellingen, indrukwekkende Franse robes met exotische bloemtaferelen op handbeschilderde zijde en een op de Russische Balletten geïnspireerde japon. Een heuse automobielmantel uit 1906 vertegenwoordigd letterlijk een grotere en globalere wereld.

De kostuumgeschiedenis én de globalisering samen blijken plots belangrijke inspiratiebronnen voor hedendaagse modeontwerpers. Ook voor de Nederlander Erik Frenken. Voor zijn eindexamencollectie in 2002 koos hij de 18de eeuwse mode als uitgangspunt en koppelde dat door naar de wereld van vandaag. De formidabele reeks outfits schittert op de Haagse expositie in een aparte zaal. Er zijn zoveel briljante ideeën en ambachtelijke technieken in verwerkt dat hij kan tippen aan menige ’global’ ontwerper.

De belangstelling in Nederland voor mode groeit. Dat drie musea nu tegelijkertijd sterke mode-exposities presenteren, is ongekend.

Drie keer mode-expositie

Global Fashion, Local Tradition, Centraal Museum Utrecht, t/m 15 januari. In okt. en nov. zondagmiddaglezingen; www.centraalmuseum.nl Tel: 030-2362362.

En Vogue!, Gemeentemuseum Den Haag, t/m 4 december. www.gemeentemuseum.nl Tel: 070-3381111.

Rijk Gekleed 1750-1914, Museum Willet-Holthuysen, t/m 22 januari. www.willetholthuysen.nl Tel: 020-5231822.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden