Globaliserende economie vraagt ook om milieurecht dat grenzen overstijgt

Een Nigeriaanse boer die wil dat de olievervuiling in zijn dorp wordt opgeruimd.Beeld anp

Alleen al door zijn symboliek trekt de rechtszaak van vier boeren en vissers uit Nigeria tegen Shell wereldwijd de aandacht. Vier boeren tegen de multinational. Dat is als Asterix tegen de Romeinen, of David tegen Goliath. Er staat veel op het spel in deze zaak, waarover de Nederlandse rechter zich sinds gisteren buigt. De boeren willen dat Shell de olievervuiling in hun dorpen opruimt en hen een schadevergoeding betaalt.

Krijgen ze gelijk, dan baant dit het pad voor andere buitenlandse slachtoffers van misdragingen door Nederlandse bedrijven of multinationals die hier gevestigd zijn. Dat is een goede zaak, omdat het recht zich zo probeert aan te passen aan de globalisering. De economie houdt zich immers allang niet meer aan landsgrenzen. Milieuvervuiling zelf overigens ook niet. Toch is veel recht - ook het milieurecht - nog steeds nationaal geörienteerd. Terecht heeft de Haagse rechter daarom vastgesteld dat de besluiten van het moederbedrijf van Shell ook bepalend zijn voor de activiteiten van Shell Nigeria, en dat daarom Shell hier kan worden aangesproken.

Ook past deze vaststelling in de tendens in het internationale recht. Waar overheden en justitie in bepaalde landen zelf niet in staat zijn groot onrecht effectief aan te pakken, kunnen andere landen te hulp schieten. Zo bezien is een Internationaal Milieuhof een mooie toekomstdroom.

Een kanttekening is wel op zijn plaats. De strijd om de schuldvraag kan immers makkelijk leiden tot een impasse. In feite is dat ook wat er nu gebeurt. De milieuvervuiling in de Nigerdelta is een van de grootste milieuschades in de geschiedenis van de olieindustrie. En er zijn meer verantwoordelijken dan Shell. Grootschalig herstel van de schade moet daarom prioriteit krijgen, en niet alleen de schade aan de visvijver van de boer die de moed heeft jarenlang te procederen.

Met dit civiele proces doemt ook een andere vraag op. Moeten bedrijven niet sowieso vervolgd kunnen worden voor wanpraktijken die ze in het buitenland begaan? Dat zou aanpassing van de Nederlandse wet betekenen. In de VS buigt ook het Hooggerechtshof zich over deze vraag. Daar lopen op basis van een oude wet al verschillende zaken. Ongetwijfeld zullen er haken en ogen zitten aan de handhaving van dergelijke wetgeving. Maar het zal onvermijdelijk zijn, nu bijvoorbeeld multinationals strijden om de energiewinning op en onder de Noordpool. Gebieden waarvan het milieubelang onbetwist is, maar waar geen boeren wonen om eventuele misstanden aan de kaak te stellen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden