Gitte wil denken én vrijen

Als veelschrijfster valt Kristien Hemmerechts soms onvermijdelijk in herhaling. Dat geldt ook een beetje voor haar nieuwe roman ’Gitte’.

Sinds de Vlaamse schrijfster Kristien Hemmerechts in 1987 het podium van de Nederlandstalige literatuur betrad (ze debuteerde overigens een jaar eerder in het Engels) heeft ze zo’n vijfentwintig titels – romans en verhalenbundels – op haar naam staan, zeg maar een boek per jaar. Ze is dus een echte veelschrijfster met de voor- en nadelen daarvan. Haar oeuvre telt ook een stel mindere boeken, een herhaling van zetten.

Hemmerechts’ handelsmerk is het menselijk tekort. Haar hoofdpersonen, veelal vrouwen, lopen vaak vast in de complexiteit van het bestaan, niet zelden dragen ze een belastende geschiedenis met zich mee waar ze niet uitkomen. Een belangrijke rol speelt de (vrouwelijke) seksualiteit: die doet vaak dienst als een explosieve bevrijding, maar zelden lost ze definitief iets op.

Hemmerechts’ jongste roman ’Gitte’ loopt wat dat betreft in de pas met haar eerdere werk. Hoofdpersoon is het meisje Gitte, dat tot wasdom komt in een omgeving die gedomineerd wordt door twee overheersende broers en een duister familiegeheim. Ze heeft een slimme, rationele kant, waarmee ze haar omgeving analyseert en begrijpt, maar ook een donkere emotionele, waarmee ze over de grens haar lichaam veil geeft aan ranzige Franse vrachtwagenchauffeurs.

Het zijn twee uitersten die zich schijnbaar moeilijk laten verenigen, maar die geloof ik voor Hemmerechts juist de essentie van haar hoofdpersonen uitmaken. Ze houden van schoonheid, esthetiek, maar ook: „Ik wilde worden aangeraakt op de drie cruciale plekken: mond, borsten, kut. Het was meer dan een gril, een wil. Het was een absolute noodzaak. Anders stond ik niet voor de gevolgen in.”

Met die compromisloze opvatting over vrouwelijke seksualiteit heeft Hemmerechts in de loop der jaren heel wat lezers geprovoceerd, maar de prikkel is inmiddels enigszins uitgewerkt, zoals iedere drang tot emancipatie ooit blust. Gitte’s wilde seksavontuurtjes voelen een beetje als een verplicht nummer naast haar veel dieper gewortelde wil om de wereld om haar heen te begrijpen: haar broers, de een psychotisch, de ander geniaal, de geschiedenis van haar vermoorde overgrootvader.

Steeds moet ze haar twee passies met elkaar in evenwicht zien te brengen: seks en de wil bemind te worden, naast hang naar rationeel inzicht. Het geldt voor haar obsessie met Paul Meersemans, de zoon van een groot dichter, maar ook voor haar fascinatie voor de excentrieke professor Myriam Kesteloot. Met beiden probeert ze zich helemaal te vereenzelvigen, maar beiden blijven ook op een flinke afstand.

Gitte’s coming-of-age krijgt pas in de laatste pagina’s van het boek de definitieve vervulling, als ze er achterkomt dat haar overgrootvader Lionel, de boswachter, niet, zoals beweerd werd, door stropers is vermoord, maar dat zijn dood samenhangt met zijn onverantwoordelijke levenswandel.

Daarmee vervalt ook het beeld van de goede held, gestorven in het harnas, en maakt plaats voor dat van de menselijke zwakte. Daarin ergens moet voor Gitte de loutering besloten liggen, dat haar helden, broers, docenten, voorvaders, mensen zijn en waren.

De roman is simpel opgezet, eerst een hoop verwikkelingen, die allemaal aan het eind tot een ontknoping komen. Dat in de laatste regels Gitte’s seksmaatje ten slotte zijn naam verraadt, beschouw ik als een weloverwogen kitscheffect dat Gitte’s bloedbanen met die van haar dubbelzinnige overgrootvader moet verbinden. „Waarna hij zich naar me had gebogen om mijn lippen te verstommen. ’Lionel,’ had hij gezegd. ’Je m’appelle Lionel.’”

Kristien Hemmerechts is nu eenmaal geen subtiel fijnschilder. Ze werkt met grote, stevige streken waarbij je een enkele uitglijder op de koop toe moet nemen. Daar krijg je dan wel een robuust verhaal voor terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden