'Gitmo' kleeft als kauwgom aan Obama

President wil van cellenkamp af, maar politiek en wet zitten hem in de weg

ANALYSE | BAS DEN HOND

"Ik wil niet dat deze mensen doodgaan", klonk het dinsdag in het Witte Huis in Washington. Meestal als je dat iemand hoort zeggen, is het een vergeefs pleidooi tegen een onafwendbaar lot. Maar uit de mond van de Amerikaanse president Obama is het een machtswoord. Meer dan 100 van de 166 gevangenen in het Amerikaanse kamp Guantánamo Bay (ook wel 'Gitmo') op Cuba zijn in hongerstaking. Ze willen vrijkomen, of weten dat ze ooit nog vrijkomen, of doodgaan. Dat laatste wordt, op gezag van Obama, voorkomen met dwangvoeding.

Over de vraag of dat wel mag, hoorde je Obama niet tijdens zijn persconferentie, waarop hij de vragen over Guantánamo enigszins moedeloos beantwoordde. Wel over het vasthouden van gevangenen zonder proces en zonder uitzicht op vrijheid: dat mag niet. Het is tegen de Amerikaanse grondwet, het 'is niet wie wij zijn', vindt de president.

Maar Guantánamo kleeft aan Obama's handen als een brok kauwgom dat zich hoogstens van de ene vinger naar de andere laat verplaatsen. De president erfde het kamp voor 'vijandelijke strijders' van zijn voorganger George W. Bush, die het in 2002 opzette. Diens minister van defensie Rumsfeld beschreef de bewoners als 'de ergsten van de ergsten'. Dat klopte niet, er zaten erge terroristen tussen en schlemielen die toevallig in handen van de Amerikanen vielen of van Pakistaanse premiejagers. Maar daar maalde kort na de aanslagen van 11 september bijna niemand om.

Nadat ze in 2003 piekte op 660 is de bevolking van het kamp aardig geslonken, maar leegraken wil het maar niet. Het Congres verbiedt gevangenhouding en berechting in de VS, want geen enkel lid van het Congres zou de verhuizing van een 'terrorist' naar zijn district politiek overleven. En naar huis mag een gevangene nu alleen als honderd procent zeker is dat hij niet tot terrorisme vervalt. Die garantie is niet te geven.

"Het is gemakkelijk demagogie bedrijven", verzuchtte Obama tijdens zijn persconferentie. Maar de pressiegroepen die zich voor de Guantánamo-gevangenen inzetten, vinden dat hij zich te makkelijk gewonnen geeft. De laatste defensiebegroting, van 2012, geeft hem iets meer armslag, zeggen ze. Als hij officieel aan het Congres verklaart dat het risico dat een gevangene na vrijlating aan terreur gaat doen 'aanmerkelijk verminderd' is, dan mag die naar huis.

Daarop leek de president dinsdagavond te zinspelen toen hij zei dat hij een inventarisatie heeft bevolen van alles wat hij 'administratief' kan doen, dus zonder aanvullende wetgeving van het Congres.

Dat hij er weer 'mee aan de slag gaat', geeft al aan dat Obama het eventjes had opgegeven. Dat zou je niet verwacht hebben van de man over wie het Nobelprijscomité in 2009 jubelde dat 'wie de wereld leidt dat moet doen op basis van de waarden en normen die gedeeld worden door de meerderheid van de wereldbevolking'. Daaraan staan in eigen land wetten in de weg, heeft Obama gemerkt. Maar kennelijk ook praktische bezwaren.

46 van de 166 gevangenen komen nooit meer weg
In 'Gitmo' hebben 779 mensen ooit vastgezeten. Er zitten er nog 166. De jongste is 26 of 27 jaar oud, de oudste 65. In ruim 11 jaar zijn er negen gevangenen overleden, waarvan zeven door zelfmoord. De laatsten die levend wegkwamen waren twee Oeigoeren die in april vorig jaar naar El Salvador mochten.

Militaire commissies, waarvan omstreden is of die wel eerlijk rechtspreken, hebben zeven zaken behandeld. Er staan nog zes gevangenen op de nominatie. Van 46 is beslist dat ze nooit zullen worden berecht of vrijgelaten.

Voor het bewaken en verzorgen van de gevangenen werken ruim 6000 mensen op de basis. De kosten per gevangene komen volgens de regering op 600.000 euro per jaar, bijna tien keer zoveel als een gevangene op het vasteland kost.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden