GISCARD D'ESTAING

“Het is een goed idee. Het moet een persoonlijkheid zijn die in naam van heel Europa kan spreken”. Valéry Giscard d' Estaing, oud-president van Frankrijk, stelt zich in een vraaggesprek met het Duitse weekblad Der Spiegel van deze week vol overtuiging op achter het idee van een Monsieur Pesc, een staatsman van allure die Europa naar buiten toe zou moeten vertegenwoordigen. “Wellicht zo iemand als u?” vraagt Der Spiegel.

HANS MASSELINK

Giscard, ruim zeventig jaar geleden met een zilveren lepel in de mond in het Duitse Koblenz geboren, trapt niet in de val. Hij weet dat zijn naam in het verleden al meermalen is genoemd als een toekomstige 'mr. Europa'. “Het gaat niet om een zelfportret - neen. Maar het moet een politicus zijn, een hoge beambte heeft niet voldoende internationaal aanzien.” Het zal geen toeval zijn, dat de Franse staatsman zich in een week dat de regeringsconferentie (IGC) in het Italiaanse Turijn wordt gehouden zo duidelijk over het onderwerp Europa laat interviewen.

Het is ook in dezelfde week dat Giscard aankondigde dat hij geen voorzitter meer zal zijn van zijn UDF en de partijpolitiek vaarwel zegt. Morgen treedt hij af als leider van de Union pour la Démocratie Française, de paraplu-organisatie van centrum-rechtse partijen die in 1978 door Giscard werd opgericht.

Met Giscard als leider is de beweging langzamerhand in de versukkeling geraakt. Zij kan zich door de vele interne strubbelingen al lang niet meer sterker noemen dan de gaullistische RPR (Rassemblement pour la République).

Giscard blijft nog aan als voorzitter van de Commissie buitenlandse zaken van de Assemblée Nationale (het parlement), maar is verder vrij om als elder statesman mee te draaien in het goedbetaalde internationale lezingencircuit, om daar zijn geliefde onderwerp Europa uit te dragen. Hij was het immers die samen met zijn Duitse vriend Helmut Schmidt de basis legde voor een nieuw Europees muntstelsel, de EMS waar nu in Turijn op wordt doorgeborduurd.

Buiten eigen land vindt hij de meeste waardering, herinnert men zich zijn manifest waarin hij plannen voor een federaal Europa lanceert en ziet men hem nog als de koele politicus, die bekwaam kan spreken over moeilijke internationale financiële kwesties.

Maar in Frankrijk wordt anders gedacht over de man die zeven jaar in het Elysée zat. Het is niet goed gegaan met de patriciër Giscard d' Estaing sinds hij in de presidentsverkiezingen van 1981 werd verslagen door de socialist François Mitterrand. Gepikeerd verliet Giscard het Elysée, waar hij als 'jonkie' van 48 jaar was binnengekomen. In een laatste tv-toespraak stapte hij dramatisch uit beeld, de camera's zoomden in op een lege stoel.

Giscard trok zich terug op het platteland, raakte in een diepe post-electorale depressie en weigerde verder jarenlang kranten te lezen of naar het tv-journaal te kijken uit vrees dat hij zijn naam zou tegenkomen. De man die als president al belachelijk werd gemaakt vanwege zijn vriendschap met de Centraal-Afrikaanse dictator en kindermoordenaar Jean Bedel Bokassa, stond weer helemaal onder aan de politieke ladder.

Maar hij klauterde langzaam weer omhoog, eerst als raadslid in Auvergne, en vervolgens als afgevaardigde namens Puy-de-Dome in de Assemblée Nationale. In 1994 overwoog Giscard even weer mee te gaan doen aan de presidentsverkiezingen, maar hij zag in dat zijn kansen op een nieuw presidentschap miniem waren. Terecht, want vorig jaar later slaagde hij er zelfs niet in om het burgemeesterschap van Clermont-Ferrand binnen te slepen. Hij verloor van de socialistische kandidaat. Het was een nieuwe nagel aan de doodskist van de ijdele aristocraat, de man die zichzelf eigenlijk alleen met de groten der aarde wil vergelijken.

Tijdens de presidentsverkiezingen steunde hij tot ieders verrassing zijn gaullistische rivaal Jacques Chirac, die hem in 1981 van de verkiezingen had afgehouden. En dat terwijl Edouard Balladur kon rekenen op het grootste deel van de UDF. Chirac zou Giscard beloofd hebben zijn best te doen hem voor te dragen voor een leidinggevende rol in het toekomstige Europa.

Giscard hoopt wellicht nog te schitteren in Europa, in Frankrijk heeft hij zijn glans verloren. Daar wordt hij afgeschilderd als een aftandse verbitterde politicus, een man die ver van de alledaagse werkelijkheid staat en in zijn vrije tijd liefdesromannetjes schrijft. Met hoongelach kan er over Giscard gesproken worden als zijn roman 'Le Passage' uit 1994 ter sprake komt. De ex-president had al zijn literaire gaven gestort in het boek, dat in de 'ik-vorm' was geschreven. “Mijn vingers maken haar eerste knoopje los, vlak bij haar hals, dan de tweede”, laat hij de hoofdpersoon zeggen. “Ik druk mijn lippen op haar naakte huid... we raken eindeloos verstrengeld in elkaar, gaan op in de sensualiteit van de nacht.” Het boek, met als hoofdthema de jacht en de liefde, wordt afgekraakt. “Dit boek bezit één kwaliteit”, sneert Le Monde, “en dat is de totale afwezigheid van oorspronkelijkheid.”

In vraaggesprekken naderhand ontkent Giscard dat de hoofdpersoon, de sensuele, narcistische, kwetsbare, kokette en geraffineerde jager die plotseling verliefd wordt op de blonde lifster Natalie met haar 'mooie benen' en haar 'woeste schoonheid' ontleend is aan zijn eigen ervaringswereld. Het boek is beslist niet autobiografisch, sputtert Giscard naderhand. Hij was slechts geïnspireerd door de vertellingen van Guy de Maupassant. Maar tegen het dagblad Le Figaro was hij minder stellig toen hem werd gevraagd of hij iets dergelijks had meegemaakt: “Nee . . . niet in die vorm.”

Het boek maakte veel los. De Fransen herinnerden zich plotseling weer de jachtpartijen van de president in Afrika, zijn buitenechtelijke affaires, zoals die beschreven werden door het satirische blad Le Canard Enchâiné.

Generaal Charles de Gaulle zei het al voordat Giscard president werd. Het probleem van Giscard is het volk. De Fransen hebben intuïtief in 1981 al afscheid genomen van de aristocraat, die daarna nog mondjesmaat de kans kreeg om wat verder te sputteren in de Parijse politieke wereld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden