Gilad Sjalit, symbool van Israëlische solidariteit

Palestijnen gingen gisteren de straat op met portretten van gevangenen die niet vrijkomen. FOTO © EPA

Er waren genoeg redenen voor Israël om niet 1027 Palestijnse gevangenen uit te ruilen tegen één Israëliër. Maar de solidariteit overwon. En het was misschien ook wel de laatste kans.

Voor Hamas-leider Khaled Masjaal is de gevangenenruil met Israël - meer dan duizend Palestijnen vrij in ruil voor één Israëliër - een overwinning. Het is Masjaals antwoord op de pogingen van zijn rivaal, president Abbas, om de wereld om erkenning te vragen van zijn Palestijnse ministaatje.

Dinsdagavond stond daar dan ook een triomfantelijke Hamasleider: hij had laten zien dat hij met zijn gewapende strijd Israël op de knieën had gedwongen, hij had 1027 Palestijnen vrij gekregen, onder wie 327 in Israël tot levenslang veroordeelden, in ruil voor die ene meer dan vijf jaar geleden gevangengenomen Israëlische militair. In zijn rede op de Syrische tv bezwoer Masjaal de strijd te zullen voortzetten tot de bevrijding van alle Palestijnse gevangenen - een indirecte belofte nog meer Israëlische militairen te kidnappen.

Haast tegelijkertijd maakte in Jeruzalem de Israëlische premier Netanjahoe bekend dat "als alles volgens plan verloopt, Gilad de komende dagen naar huis terugkeert". Terwijl in Gaza en op de Westoever de feestvreugde losbarstte, stroomden in Jeruzalem honderden Israëliërs naar de tent van de familie van Sjalit voor het ministerie van Netanjahoe. Al meer dan een jaar wonen de ouders, Noam en Aviva Sjalit, in die tent om Netanjahoe het lot van hun zoon niet te laten vergeten. "Het is tijd om de tent weer op te rollen", reageerde een ingehouden Noam. "De vreugde is onbeschrijfelijk, maar we zijn terughoudend totdat we Gilad zien", sprak Aviva. Volgens haar naasten was er voor het eerst in meer dan vijf jaar een lach op haar gezicht.

Op dat moment zat de Israëlische regering amper honderd meter verderop in een buitengewone spoedzitting bijeen om de deal te bekrachtigen. Dat was niet per se een uitgemaakte zaak. Ook voor premier Netanjahoe was de deal een bitterzoet besluit. Bij eerdere gevangenenruilen had hij zich fel verzet, maar nu, als premier, had hij onder de zware druk van grote delen van de bevolking weinig keus.

De Israëlische commentator Ari Sjavit somde gisteren in zijn krant Ha'aretz alle redenen op waarom Israël niet akkoord had moeten gaan, maar tenslotte ook die ene reden waarom het niet anders kon. Het zijn de redenen waarover de Israëliërs de afgelopen vijf jaar, sinds de ontvoering van Sjalit, in twee kampen waren verdeeld, voor en tegen de ruil, en waarom ook gisternacht een aantal ministers toch nog tegen stemden.

"Het akkoord is een zwichten voor terrorisme", zo stelt Sjavit. "Het versterkt Hamas en verzwakt Abbas. Het verhoogt de kans dat er in de nabije toekomst nog meer soldaten worden gekidnapt. Het vrijlaten van zoveel terroristen vergroot het gevaar dat Israël opnieuw geteisterd wordt door een golf van terreur die vele mensen, wier namen en gezichten we nog niet kennen, het leven kan kosten De deal versterkt de notie dat Israëls gevoeligheid voor een mensenleven zijn achilleshiel is."

Maar dan brengt Sjavit die ene reden waarom de afgelopen vijf jaar zo veel Israëliërs de straat op gingen, treinen en bussen rondreden met 'Free Gilad'- billboards, er wekelijks demonstraties voor zijn vrijlating plaatsvonden en kranten het aantal dagen bijhielden dat Gilad al vast zat - gisteren was dat 1935. "Israëls belangrijkste troef in menselijk opzicht, maar ook als het om zijn veiligheid gaat, is het gevoel van wederzijdse verantwoordelijkheid voor zijn burgers en militairen", zo schrijft Sjavit. "Zonder dit gevoel heeft ons leven geen betekenis. Zonder dit gevoel hebben we geen leger, geen veiligheid, kunnen we onszelf niet beschermen. Terecht of niet staat Sjalit symbool voor die solidariteit."

Voor menig Israëliër, inclusief de premier, speelde ook het schrikbeeld van Ron Arad, de navigator die in 1986 boven Libanon werd neergehaald. Een eerste kans om hem uit te ruilen werd gemist. Jarenlange pogingen hem alsnog te bevrijden liepen op niets uit. Pas in 2008 maakte Hezbollah bekend dat hij al in 1988 was doodgeschoten tijdens een ontsnappingspoging. "Wij willen niet dat onze zoon een tweede Ron Arad wordt", hielden Noam en Aviva Sjalit de achtereenvolgende premiers keer op keer voor.

Voor Netanjahoe én voor Khaled Masjaal was er nog een reden waarom zij nu toch akkoord zijn gegaan met voorwaarden die zij eerder hadden afgewezen: de gebeurtenissen in de Arabische wereld. Netanjahoe zei het met zoveel woorden: dit was mogelijk een laatste kans nu Egypte nog bereid was zich in te spannen voor de vrijlating van Sjalit.

De Egyptenaren hebben zich de afgelopen vijf jaar als ijverige bemiddelaars opgeworpen. Lange tijd heeft Moebaraks adjudant Omar Soeleiman als hoofdbemiddelaar gefungeerd. De laatste maanden, sinds het verdrijven van Moebarak en Soeleiman, heeft Egypte, daarbij bijgestaan door een Duitse bemiddelaar, zijn inspanningen niet opgegeven. Ondanks alle spanningen was op het militaire en inlichtingenniveau de samenwerking met Israël nog altijd goed. Maar hoe lang dat nog zou duren onder druk van de politieke gebeurtenissen en de toenemende anti-Israëlische stemming, durfde niemand te voorspellen.

Hetzelfde geldt voor Hamas en zijn politieke leider Masjaal, die in Syrië onderdak heeft gevonden. Maar de vraag is voor hoe lang nog met een wankelend regime. Ook voor hem was het tijd zijn troefkaart, Gilad Sjalit, uit te spelen. Masjaal is er veel aan gelegen zijn band met Egypte op te warmen. De doorbraak kwam in juli, toen beide partijen enkele wezenlijke eisen lieten vallen. Zo stemde Israël alsnog in met de vrijlating van gevangenen uit Jeruzalem en uit Israël zelf. Pure winst voor Masjaal, die nu trots kan verklaren dat hij niet alleen opkomt voor Hamas-gevangenen, maar ook voor Fatah-gevangenen, voor alle Palestijnen. Het is nog een sneer naar Abbas die niet namens het gehele Palestijnse volk zou spreken, maar alleen maar aan zijn ministaatje denkt.

Eén persoon komt niet vrij, alle geruchten ten spijt: Marwan Bargoeti, de populaire Fatahleider, die door Israël tot meerdere malen levenslang is veroordeeld. Zijn vrijlating zou de kaarten opnieuw hebben geschud. Bargoeti is net als Abbas - en in tegenstelling tot de Hamasleiding - voorstander van een Palestijnse staat naast Israël. Maar hij is ook - bijna net als Hamas - voorstander van de gewapende strijd, zolang die Palestijnse staat er niet is. Daarmee is hij een geducht rivaal voor Abbas én voor Masjaal. Reden waarom er waarschijnlijk niet erg hard is aangedrongen op zijn vrijlating.

Gilad Sjalit over enkele dagen thuis, Palestijnen binnen twee maanden vrij
De inmiddels 25-jarige Israëlische militair Gilad Sjalit werd op 25 juni 2006 gekidnapt door een kleine radicale Palestijnse groepering die vanuit Gaza een tunnel had gegraven naar het grensgebied. Zijn ontvoerders eisten de vrijlating van duizend Palestijnse gedetineerden die in Israëlische gevangenissen zitten. Sjalit werd al die tijd, voor zover bekend, onder de grond vastgehouden en niemand - ook het Internationale Rode Kruis niet - mocht bij hem op bezoek. Voor Israël was de ontvoering aanleiding om de blokkade van Gaza te verscherpen. Sinds zijn ontvoering zijn een geluidsopname en drie brieven van Sjalit naar buiten gekomen. In ruil voor een video-opname liet Israël in september 2009 19 vrouwelijke gevangenen vrij. In het akkoord dat nu is gesloten zal Sjalit over enkele dagen naar Egypte worden overgeheveld. Israël zal voor zijn terugkeer naar huis 1027 gevangenen vrijlaten. De eerste 450 Palestijnse gedetineerden komen binnen een week vrij, de rest binnen twee maanden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden