Giftige olie vanuit haven Rotterdam naar Afrika

smerige diesel | Bedrijven als Trafigura en Vitol exporteren olie die te vuil is voor Europa naar Afrika, waar de normen lager liggen.

Grote Europese bedrijven zoals Trafigura en Vitol exporteren op grote schaal giftige olie naar Afrika. Vijftig procent van die brandstof komt uit de havens van Amsterdam, Rotterdam en Antwerpen. Dat staat in het rapport 'Dirty Diesel' - smerige diesel - dat de Zwitserse niet-gouvernementele organisatie Public Eye heeft uitgebracht.

De diesel die in Afrika aan de pomp wordt verkocht, kan maar liefst duizend keer meer zwavel bevatten dan in Europa is toegestaan. Dat geldt vooral voor landen in West-Afrika, die nauwelijks milieuwetgeving hebben. Mali is koploper. Gemiddeld overschrijdt de in Afrika verkochte diesel tweehonderd keer de Europese norm. 'African quality', heet dat in handelskringen. Benzine en diesel worden aangelengd met goedkope en giftige componenten als zwavel en benzeen, die in Europa in minieme hoeveelheden zijn toegestaan. De luchtkwaliteit in Lagos of Dakar is nu al veel slechter dan bijvoorbeeld in Peking, een stad die berucht is om zijn luchtvervuiling.

Grootste boosdoeners zijn grondstofgiganten als Vitol en Trafigura, die vanuit Zwitserland opereren maar hun opslagtanks en raffinaderijen in het zogenaamde ARA-gebied - Amsterdam, Rotterdam, Antwerpen - hebben.

Public Eye, de Zwitserse ngo die naam maakte met campagnes op het World Economic Forum in Davos, slaat alarm. De brandstoffenhandel hanteert dubbele standaards. "Ondernemingen kunnen niet gewoon de lokale wetten in Afrika volgen, als daardoor mensenrechten met voeten worden getreden", zegt Andreas Missbach van Public Eye.

Cynisch detail is dat juist de landen waar de beste ruwe olie vandaan komt, de slechtste mengsels aan de pomp terugkrijgen. 'Nigeria Bonny Light' heeft een van de laagste zwavelconcentraties van alle ruwe olie; ongezuiverd zit het maar net boven de Europese norm. Nigeria produceert voldoende voor binnenlands gebruik, maar heeft nauwelijks raffinaderijen. De olie gaat naar de Rijndelta, wordt daar gemixt tot een mengsel dat aan de 'Afrikaanse norm' voldoet en gaat dan vuiler retour.

Public Eye vroeg bij de olietanks in de Amsterdamse en Rotterdamse havens regelmatig stoffenlijsten op. De tanks bleken vol van mengsels met hoge zwavelconcentraties en kankerverwekkende stoffen.

Het is voor het eerst dat harde cijfers over de intercontinentale brandstoffenhandel boven water komen. Public Eye heeft daar drie jaar over gedaan.

Een trigger was het schandaal dat in 2006 aan het licht kwam toen een Trafigura-tanker voor de Ivoorkust giftige stoffen bleek te lozen op zee en in en om steden. Trafigura bleek op de tanker een geïmproviseerde raffinaderij te hebben. Het vermoeden dat daar Afrikaanse cocktails werden bereid die niet voldoen aan de Europese normen leidde tot dit rapport, waar ook de Nederlandse onderzoekster Marietta Harjono aan meeschreef. Ook het petrochemisch laboratorium dat de belastende proeven uit acht Afrikaanse landen testte, is in Nederland gevestigd.

Verrassend is dat de grondstoffenhandelaren in dit proces een veel grotere rol spelen dan ze altijd beweren. Ze zijn niet alleen handelaren en transporteurs, maar ook producenten en in sommige regio's zelfs eigenaren van pompstations. Sinds een jaar of zes trekken producenten als Shell en BP zich terug uit de tankstations in Afrika; Vitol en Trafigura hebben hun aandelen overgenomen. Zo controleren ze in Afrika de hele voorzieningsketen.

Public Eye noemt de situatie een tikkende tijdbom en roept de Zwitserse grondstoffengiganten op mensenrechten te respecteren in landen waar ze zakendoen. Trafigura's ceo Jeremy Weir beweert in zijn jaarverslag leider te willen worden in zijn sector, als het gaat om verantwoord ondernemen. Daar wil Public Eye hem aan houden. Er is een container vol vervuilde lucht uit Accra onderweg naar Genève, die hem bij aankomst zal worden aangeboden. 'Return to sender' heet de campagne.

undefined

In het kort

Voor het eerst zijn er harde cijfers over de intercontinentale brandstoffenhandel

Grondstoffenhandelaren spelen grotere rol dan ze beweren

Trigger voor het onderzoek was het schandaal rond Trafigura in 2006

undefined

'wij houden ons aan de regelgeving'

Public Eye heeft het 164 pagina's dikke onderzoeksrapport aan de diverse betrokken oliebedrijven gestuurd waaronder Trafigura en Vitol. Beide concerns reageren uitgebreid, maar samengevat komt het erop neer dat ze niet gaan over nationale regelgeving als het gaat om de verhouding zwavel in diesel. Dat is iets van de nationale autoriteiten. Als landen bepalen dat er minder zwavel in brandstof moet zitten dan zullen Vitol en Trafigura zich daarnaar voegen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden