Gifdebat: Van te veel keukenzout barst je lever eruit

AMSTERDAM - Hoe giftig is gif? Die vraag blijft hangen na de slotdag van de Nationale duurzaamheidsdebatten die deze week in de Rode Hoed in Amsterdam werden gehouden.

JAN SLOOTHAAK

Met veel gevoel voor dramatiek stond prof. R. Meloen van de Dienst landbouwkundig onderzoek (DLO) op een gegeven moment op het podium. Een flesje wit poeder in zijn hand. “Zal ik het laten vallen, ook als ik vertel dat het giftig is?” Nou, als dat geen nut had dan maar liever niet, vond Jaap Jelle Feenstra (PvdA) voorzichtig. “Het is dodelijk”, zei Meloen. “Als je er maar genoeg van binnen krijgt, barst je lever er uit. Weet u wat het is? . . . Keukenzout.”

De hoogleraar wilde maar zeggen dat al dat gepraat over gif schromelijk overdreven is. Het gaat om de dosering. En volgens hem blijven veel omstreden stoffen onder de giftigheids-norm van keukenzout.

Het debat ging over 'Leven met de gifcocktail'. Minstens zo boeiend was overigens de cocktail van soms giftige opmerkingen die twee kamerleden - Feenstra en zijn D66-collega Hans Jeekel - en vijf gesprekspartners op het podium ten beste gaven. Alweer Meloen: “Politici moeten onder hun kaasstolp vandaan komen en niet alleen met Natuur en milieu praten, die ze ook nog subsidiëren.” De hoogleraar en hoofd van de afdeling Moleculaire herkenning van DLO sprak als penningmeester van het HAN, het Heidelberg Appeal Nederland. Dat is opgericht na de milieutop in Rio de Janeiro, door wetenschappers die vinden dat er beter naar hen moet worden geluisterd. Veel verhalen over gif vinden zij maar geraaskal. Want het gevaar schuilt volgens Meloen niet zo zeer bij de industrie als wel bij de plantenwereld. Geen bier meer drinken, want daar zit hop in en ook geen soja eten. Die voedingsmiddelen kunnen te veel oestrogeen in je lichaam brengen waardoor mannen vrouwelijk of vrouwen mannelijk worden. De mensen horen ook te veel verhalen over koper. “De hoeveelheid koper in het voedsel is juist aan de lage kant. De mens heeft koper nodig.”

Meloen kreeg de wind van voren van zijn panelgenoten en in de zaal klonk gesis. Wetenschappelijk onderzoek? Prima. Maar de problemen die er wel degelijk zijn behoeven oplossing via maatschappelijk debat. Neem nu dioxine, zei Eco Matser van Greenpeace. De Gezondheidsraad heeft geadviseerd de toegestane norm daarvoor drastisch te verlagen. Die ligt tien keer te hoog en kan vruchtbaarheidsschade veroorzaken. Die opmerking was midden in de roos, want de gifcocktail wordt onder meer op het terrein van de vruchtbaarheid als bedreigend gezien. “Minder vruchtbare mannen, dioxinen in moedermelk en foetussen, maar ook pesticiden in groente en pcb's in zeehonden. Wordt ons leven bedreigd door gif?”, luidde het motto van het gifdebat. De Tweede Kamer heeft het dioxine-advies van de Gezondheidsraad al twee keer geagendeerd en beide keren weer afgevoerd, klaagde Matser. Zijn oproep haalde niets uit. Jeekel volstond met te zeggen dat de uitstoot van dioxinen uit afvalverbrandingsinstallaties toch al drastisch is verminderd.

Het debat had een hoog welles-nietes gehalte. Zijn fabrikanten open over de stoffen die ze produceren en lozen? Nou en of, zei Jan van Seters van de chemische fabriek Dow Benelux in Terneuzen. Geen sprake van, repliceerde Anne Stijkel van de Stichting milieubewustzijn. Lang niet alles wordt bekend gemaakt. Toch? Nou ja, gaf Van Seters toe, je kunt niet zomaar alles op straat gooien. Er zijn bedrijfsgeheimen bij. Maar je geeft die gegevens wel aan de overheid en die kan er dan toch over oordelen. Derden, particulieren zoals de milieubeweging, krijgen hooguit inzage.

Het chaotische debat leverde tenslotte toch de constatering op dat de politiek stoffen met een luchtje in categorieën moet indelen. Je begint bijvoorbeeld met vijf stoffen die zeer verdacht zijn als eerste te beoordelen. Daarna neem je de volgende vijf bij de kop. Zo blijft het overzichtelijk. En verder blijft het een kwestie van afwegen. Soms zijn stoffen met een luchtje zo nuttig of zo kostenbesparend dat je een zeker risico moet accepteren. Maar Stijkel vond dat te vrijblijvend. De éne wetenschapper vindt dat een omstreden stof nog net kan. Zijn collega wil diezelfde stof voorzichtigheidshalve toch maar liever verbieden. Stijkel: “Maar de één is risico-veroorzaker en de ander risico-drager. Eigenlijk zit het probleem in de macht. Het bewerkstelligen van een machtsevenwicht is noodzakelijk.” In haar ogen kan dat door de risico-dragers geld te geven om ook experts in te huren. Als tegenwicht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden