Gif in de rechtszaal werpt vragen op over beveiliging Joegoslavië-tribunaal

Slobodan Praljak (vierde van links) met aan de uiterste zijden twee bewakers die de verdachten continu in de gaten moeten houden. Beeld EPA

In het glaasje dat de veroordeelde ex-generaal Slobodan Praljak woensdag leegdronk voor de rechtszaal van het Joegoslaviëtribunaal zijn resten gevonden van een chemische stof die “tot de dood kan leiden.” Dat liet een woordvoerder van het Openbaar Ministerie (OM) weten.

Om wat voor goedje het precies gaat, is nog niet duidelijk. Het Nederlands Forensisch Instituut voert op korte termijn autopsie op het lichaam van de oorlogsmisdadiger. Het OM leidt op verzoek van het Joegoslaviëtribunaal het onderzoek naar het overlijden van Praljak. De nadruk zal liggen op de ‘hulp bij zelfdoding en overtreding van de Geneesmiddelenwet’, aldus het OM in een verklaring om de website. Het Tribunaal heeft laten weten volledig mee te zullen werken aan het onderzoek.

Aangezien het onderzoek net is gestart, wil het OM nog geen verdere mededelingen doen. De vraag hoe Praljak het gif de rechtszaal binnen heeft weten te smokkelen, blijft daarom nog onbeantwoord. 

Waar kwam het gif vandaan?

Nevena Bajalica, voormalig medewerkster bij het Joegoslaviëtribunaal, denkt dat er maar een paar scenario’s mogelijk zijn. “Waarschijnlijk heeft Praljak het gif al in de gevangenis in Scheveningen van iemand gekregen”, speculeert ze desgevraagd. Gevangenen mogen tijdens de bezoekuren familieleden, vrienden, advocaten, diplomaten of vertegenwoordigers van het tribunaal ontvangen. De bezoekers worden volgens de regels gefouilleerd. Ook hun spullen gaan door een röntgenapparaat. Ondanks deze maatregelen is het mogelijk dat gevangenen spullen krijgen die ze niet mogen hebben. “Zeker vloeistoffen kan je makkelijk binnen krijgen”, aldus Bajalica.

Advocaat Erik Kok, die van 2006 tot 2011 voor het Joegoslaviëtribunaal werkte, is het daarmee eens. Tegen RTL Nieuws zegt hij: “In gewone gevangenissen is ook niet te voorkomen dat er drugs en telefoons worden binnengesmokkeld.”

Hoe is het goedje in de rechtszaal terecht gekomen?

Voordat een verdachte de rechtszaal van het Joegoslaviëtribunaal binnenstapt, is hij al minimaal twee keer gecontroleerd. “In principe wordt iedereen gefouilleerd voordat ze naar het tribunaal vertrekken en voordat ze de rechtszaal ingaan. Dus niet alleen door een beveiligingspoortje, maar ook alle zakken onderzoeken”, zegt Bajalica. “Het is best goed beveiligd, maar soms zijn die jongens van het tribunaal slordig. Ook hier gaan vloeistoffen makkelijker door de controle.”

De voormalig medewerkster voegt daaraan toe dat Praljak een oude man was. Het zou best kunnen dat hij medicijnen kreeg. Dat hij die mee zou nemen naar de zitting, is niet geheel ongebruikelijk. Het Tribunaal staat bekend om de grote populatie oudere gevangen. De gemiddelde leeftijd is 59,6 jaar.

De Servische advocaat Toma Fila, die regelmatig verdachten van oorlogsmisdaden verdedigde in de Nederlandse VN-rechtszalen, zei tegen persbureau AP dat het “absoluut mogelijk” en niet moeilijk is gif naar binnen te smokkelen. Volgens hem zijn de veiligheidsmaatregelen vergelijkbaar met de gang van zaken op een vliegveld. "Ze inspecteren metalen voorwerpen. Pillen en kleine hoeveelheden vloeistof worden niet ontdekt."

Bajalica denkt niet dat Praljak het gif pas in het Joegoslaviëtribunaal heeft gekregen. “Als het allemaal volgens de procedures is gegaan, heeft de verdachte niemand anders gezien dan zijn advocaat en de beveiliging. Bezoekers mogen ze vooraf niet ontmoeten. Of hij moet het gif juist van zijn advocaat of de bewaking hebben gekregen.”

Advocaat Nika Pinter zei op de Kroatische staatstelevisie dat ze geen idee heeft hoe Praljak het gif de rechtszaal binnen heeft gekregen. Ze heeft het hem naar eigen zeggen ook niet zien innemen. "Het is nooit bij mij opgekomen dat hij zo iets zou kunnen doen", aldus Pinter. 

Wie is verantwoordelijk voor de bewaking?

Praljak zat gevangen in de zogeheten Detention Unit van het Joegoslaviëtribunaal, een afdeling binnen de gevangenis in Scheveningen. Nederland verhuurt het complex, dat officieel op internationaal grondgebied staat, aan de Verenigde Naties (VN). De bewaking is in handen van Nederlandse bewakers, maar de VN zijn verantwoordelijk. De rechtszalen binnen het tribunaal worden bewaakt door beveiligers van de VN.

“Er zijn altijd twee beveiligers die naast de verdachten staan. Zij moeten hen het hele proces in de gaten houden”, zegt Bajalica. “Het is een groot falen van de VN dat zij Praljak niet hebben gestopt. Dit had niet mogen gebeuren.”

Is dit wel eens vaker gebeurd?

Bajalica: “Het is nog nooit eerder voorgekomen dat iemand tijdens de rechtszaak zelfmoord heeft gepleegd. Dit is wel de derde zelfmoordzaak binnen het Joegoslaviëtribunaal. Twee gevangenis hebben zichzelf in hun cel opgehangen.” Dit waren Slavko Dokmanovic in 1998 en Milan Babic in 2006. 

Lees meer over de dood van Praljak, het vonnis tegen Ratko Mladic en de laatste weken van het Joegoslavië-tribunaal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden