gids04zaterdag

Het uitzicht over het Vÿttern-meer vanuit het huis van Ellen Key. (Trouw)

- Het populairste lunchrestaurant van Linköping is Hagdahls op de begane grond van het Lünsmuseum, genoemd naar Carl Hagdahls, samensteller van het beroemdste kookboek van Zweden. De arts uit Linköping leefde begin vorige eeuw. Tijdens een bezoek aan een vriend zag hij hoe diens vrouw worstelde met losse blaadjes recepten en merkte daarop laatdunkend op: „Als wij mannen zo met onze belangrijke papieren om zouden gaan als jullie vrouwen, dan zou er niets van de wereld terechtkomen”. Veel gasten hoorden dat en de Zweedse vrouwen lieten het er niet bij zitten. Ze schreven hun recepten op en vormden een lange rij voor zijn huis: doe het dan zelf maar beter. Hagdahls maakte een kookboek van de aangereikte recepten, dat nog steeds wordt gebruikt in Zweden. Het museum zelf is gewijd aan de stad Linköping maar biedt ook een mooi overzicht van Zweedse schilderkunst. Er is prachtig werk van Johan Krouthen en er worden regelmatig tentoonstellingen met werk van jonge Zweedse kunstenaars georganiseerd.

De begane grond is gewijd aan de geschiedenis van Zweden. Daar liggen ook de oudste inwoners van Linköping. Hun skeletten werden gevonden tijdens de bouw van een rotonde in het centrum. De drie, vader moeder en kind, liggen met hun dieren onder een glazen plaat in het museum, ongeveer zoals ze aangetroffen werden. Via computeranimaties is gereconstrueerd hoe ze eruit moeten hebben gezien en in was kijken ze ons nu aan. De drie figuren zijn zeer geliefd in Linköping, ieder schoolkind wordt meegenomen om naar ze te kijken.

üstergötlands Lünsmuseum, ligt aan de Raoul Wallenberg plats. Openingstijden: dinsdag 11-20 uur, woensdag/zondag 11-16 uur.

Linköping heeft zijn bestaan vooral te danken aan een pauselijk edict uit 1200, waarin werd bepaald dat precies op deze plek een kathedraal moest worden gebouwd. Op dat moment woonden er nog geen 800 mensen in de nederzetting, maar het inwonersaantal verdubbelde direct, alleen al door de toegestroomde bouwvakkers. De bouw van kathedraal duurde ruim driehonderd jaar. Het is een van de belangrijkste kerken in Zweden, maar de inwoners waarschuwen bezoekers wel. Het is een klap in je gezicht bij binnenkomst. Midden in de kathedraal uit de dertiende eeuw staat een twintigste-eeuws altaarstuk in schreeuwerige kleuren van de Noorse kunstenaar Henrik Sörensen. De meeste Linköpers gruwen ervan. Gelukkig heeft de modernisering alleen in het middenstuk van de middeleeuwse Dom toegeslagen. Er is meer te zien. Het oude altaarstuk, ooit de trots van Linköping, hangt nu aan een zijwand. Het is een meesterlijk drieluik van Maerten van Heemskerck (1498-1574). Dat was een van de belangrijkste Noord-Nederlandse schilders uit de zestiende eeuw.

Het Alkmaarse drieluik is enorm: 5,70 meter hoog en bij geopende luiken 8 meter breed. Het heeft veertig jaar in een Hollandse kerk gehangen tot de Zweedse koning Johan de Derde het aankocht voor de kathedraal. Maria is er onder meer op te zien, terwijl ze flauwvalt en wordt geholpen door een van de discipelen. Naast het drieluik bezit de kathedraal een schitterend, uit tweeëntwintig delen bestaand, ’Maria-raam’ gemaakt door Lisa Bauer en etser Lars Börnesson.

„Dit is een soort couveuse voor talent”, aldus een van de drie ontwerpers die twee jaar lang in het pand van Treport Design mogen wonen en werken. Elisabeth Andersson ontwerpt vooral meubels. In de kleine showroom staan een prachtige door haar ontworpen houten tafel en zitbankjes.

Carin Peterson ontwerpt voor haar eigen merk MiNDED exclusieve mode, die ook nog betaalbaar is. De heel draagbare modellen zijn vooral bijzonder vanwege de stoffen en de smaakvolle gedempte kleuren. De derde ontwerpster van Treport design, Sovia Viveland, maakt objecten van glas. Ze blaast schalen en bokalen in verschillende vormen met vrolijke patronen zoals zacht gekleurde vazen met lichte en donkere stippen erop. Doordat de drie ontwerpsters in hetzelfde pand wonen en werken stimuleren ze elkaar, ieder vanuit hun eigen expertise. En samen geven ze Linköping meer kleur. De drie ontwerpsters hebben een sjabloon gemaakt dat de gemeente kan gebruiken op allerlei manieren. Het zijn de contouren van de stad uitgevoerd in verschillende kleuren op stof. De gemeente gebruikt het nu voor folders, paraplu’s etcetera. Liefhebbers van design doen er ook goed aan bezoek te brengen aan de Storgatan, een van de hoofdstraten in het centrum. Naast de bekende merken zijn er prachtige stoffen te vinden.

Treport Design is te vinden aan de Kopparslagaregründ 2, bij Gamla Linköping. Open maandag/vrijdag 10-17 zaterdag/zondag 12-16 uur.

Het Göta Canal wordt wel het blauwe lint van Zweden genoemd. In 1766 werd begonnen met het megaproject van Baltzar von Platen, een kanaal dat van Sjötorp aan het Vünern meer loopt tot Mem aan de Oostzee. Net als het Panamakanaal, is het grotendeels met de hand uitgegraven. Tussen de twee plaatsen is 92 meter hoogteverschil, dat wordt opgevangen door 58 sluizen. Vlakbij Linköping ligt ’de trap van Berg’, de zeven Bergse sluizen, die boten achttien meter omhoog brengen. Wie verder langs het kanaal wandelt, komt een uitzonderlijk fenomeen tegen. Op twee plaatsen loopt het kanaal over de weg heen. Buiten Zweden werd het Göta-kanaal ook bekend door de detectiveklasssieker ’De vrouw in het Göta-kanaal’ van Sjöwall en Wahlöö. ’Midwinterbloed’ van de jonge Zweedse schrijver Mons Kallentöft speelt zich af in Linköping en Berg.

Bergs Slussar ligt bij het Roxen meer, een minuut of twintig van de stad. Er is volop wandel- en lunchgelegenheid in de omgeving.

Een idyllischer plek is nauwelijks voor te stellen. Aan de rand van het Vüttern-meer, onder hoge bomen, streek in 1910 Ellen Key neer. Ze was al bekend als schrijfster van een aantal boeken over opvoeding en huishouden, toen ze hier aan de rand van het meer haar droomhuis liet bouwen. In het boek ’Schoonheid voor allen’ had ze eerder beschreven hoe een goed huis eruit moest zien. Zweedse huizen waren in die tijd donker met hun zware gordijnen, muf en bewerkelijk. Key vond dat in een huis licht hoort binnen te komen, met eenvoudige, lichte meubels en het moet gemakkelijk te onderhouden zijn. De Zweedse stijl was geboren. Het huis, waar ze in 1926 stierf straalt rust en licht uit met zijn frisse eenvoudige kamers. Het huis en haar nalatenschap worden nog steeds gebruikt. Voor haar dood richtte Ellen Key een vereniging op die tot doel had vrouwen uit de betere klasse in contact te laten komen met arbeidersvrouwen uit Stockholm. Ze konden van elkaar leren, vond ze. Ieder jaar werd een aantal armlastige vrouwen uitgenodigd om twee weken in het huis door te brengen als gast. In de jaren zestig veranderde het sociale klimaat in Zweden en nu worden jonge studenten in het huis uitgenodigd om het werk van Ellen Key te bestuderen. Het huis straalt rust uit en is praktisch ingericht. Het verhaal gaat dat Ingvar Kamprad, oprichter van Ikea, een nederig bezoek aan het huis heeft gebracht.

Het huis van Ellen Key ligt aan het Vüttern-meer bij het natuurgebied Omberg, en is te bezoeken tussen 15 april en 19 juni, van 8 tot 13 juli en van 15 augustus tot 15 september. www.ellenkey.se

Aan de oevers van het immense Vüttern-meer liggen het klooster en de abdijkerk van de patrones van Zweden, St. Birgitta. Ooit was dit de plek van de lusthof van de Zweedse koning, die vooral grote drankgelagen organiseerde. Daar kwam een einde aan toen zijn vrouw koningin Blanka een bijzondere vrouw inhuurde om haar kinderen les te geven. Birgitta werd in 1303 geboren en had als kind al religieuze openbaringen gehad. Op haar dertiende trouwde ze met een edelman en het paar kreeg acht kinderen. Na de dood van haar man namen de religieuze openbaringen toe. In één daarvan werd verteld dat op de plaats waar de koning zijn feesten hield, een klooster van Birgitta’s eigen nieuwe kloosterorde moest komen. Birgitta maakte vele pelgrimstochten en de faam van haar openbaringen nam steeds meer toe. Na een grote ruzie met de koning vertrok ze naar Rome voor een ontmoeting met de paus. In Vadstena heeft de koning zich uiteindelijk bij haar wens neergelegd en het paleis is klooster geworden. Birgitta heeft het nooit meer gezien. Ze stierf in Rome maar haar stoffelijke resten zijn door haar dochter teruggebracht naar Vadstena. De kist staat nu in het prachtig bewaard gebleven klooster. Birgitta werd in 1391 heilig verklaard. Op een tentoonstelling is te zien hoe het leven van de nonnen van Birgitta’s orde eruit moet hebben gezien. Eenmaal ingetreden, verlieten ze het terrein nooit meer. Tegenover het klooster staat de imposante abdijkerk waar een houten beeld van Birgitta bewaard is gebleven en de relieken rusten.

Vadstena zelf is een prachtig plaatsje met kleine straatjes en fraaie houten huizen. De kloosterorde bestaat nog steeds, maar de nonnen leiden nu een moderner leven vlakbij de abdij.

Vadstena ligt aan het Vüttern-meer en is per bus makkelijk te bereiken vanuit Linköping.

De huiskamer van Ellen Key. (Trouw)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden