Gids van haar eigen leven

Kobi de Gier 1934-2015

Als meisje mocht ze niet veel. Maar ze nam de vrijheid om haar wereld open te breken.

Helaas, mevrouw De Gier", zegt de arts. "U heeft een leverbloeding en over ruim een uur raakt u in coma. Een paar uur later zult u overlijden. Wij kunnen niets meer voor u doen."

Mevrouw De Gier gelooft er niets van. "Dat kan toch niet", zegt ze. Maar kordaat als ze is, neemt ze meteen maatregelen. "Schrijf op", zegt ze tegen haar zoon en ze dicteert tot in detail wie gebeld moet worden, wie er wat moet doen tijdens haar begrafenis, welke muziek er moet zijn.

Dat was ruim vier jaar geleden. Sindsdien is haar zoon de tel kwijtgeraakt van de keren dat haar de dood werd aangezegd. Haar levenskracht leek onoverwinnelijk.

Ooit was ze een meisje geweest dat vrijwel niets mocht, en daar legde ze zich bij neer, zonder klagen. Toch nam ze de vrijheid om zichzelf te ontplooien tot een zelfstandige vrouw van de wereld.

Jacoba van Haeringen, aanvankelijk Kootje genoemd en later Kobi, werd geboren als tweede dochter van een akkerbouwer in het Drentse dorp Nieuw-Amsterdam. Ze hadden het niet breed. Kobi herinnerde zich later vooral de ruimte die ze had om te spelen met haar oudere zus: touwtjespringen, hinkelen, knikkeren, tollen, verstoppertje spelen en steltlopen.

's Avonds lazen ze of deden een spelletje kwartet. De zondagen waren saai. Haar vader sprak dan geen woord, en ze moest twee keer naar de gereformeerde kerk waar hel en verdoemenis werd gepreekt.

Kobi leerde graag. Nadat ze het diploma mulo-a had gehaald, ging ze nog een jaar door om ook mulo-b te doen met exacte vakken. Toen was het afgelopen. Ze mocht niet verder leren. Later mocht haar jongere broer dat wel en hij kwam ver in de wetenschap.

undefined

Andere wereld

Tijdens haar middelbare school was het gezin verhuisd naar een andere wereld, het dorp Zevenhoven ten zuiden van Amsterdam. Haar vader had last van open benen en kon moeilijk meer op het land werken, vandaar dat hij het melkveebedrijf van zijn schoonouders overnam. Zittend kon hij de koeien melken.

Van haar moeder leerde ze orgelspelen, eerst op het harmonium, later op een huiskamerorgel met twee klavieren. Vanaf haar zestiende speelde Kobi ook tijdens kerkdiensten. Ze had in het begin nog niet veel repertoire. Toen de collecte langer duurde dan gewoonlijk, raakte ze helemaal uitgespeeld. Een jongeman kwam haar te hulp. Hij schoof naast haar en speelde uit zijn hoofd de tijd vol.

Ze kende hem, een vrolijke bakkerszoon vol grappen en grollen die met brood langs de deuren ging. Sinds dat benauwde moment achter het orgel kreeg ze meer aandacht voor hem.

Toen hij haar meevroeg naar de bruiloft van zijn broer, wilden haar ouders daar niets van weten en ze stuurden haar voor een maand naar familie in Drenthe. Toch kregen ze serieus verkering. Kobi sloop door een steegje naar de bakkerswoning. Een tante zag dat een keer en de rapen waren weer gaar, zoals Kobi het zelf noemde.

Toen ze slaagde voor mulo-b werd er bij haar thuis een taart bezorgd die was versierd met drie rode rozen. Dat brak het ijs bij haar ouders. Na twee jaar verkering verloofde Kobi zich met de vier jaar oudere Jaap de Gier.

Ze dacht dat ze bakkersvrouw zou worden en nam een baan als winkelmeisje om alvast ervaring op te doen. Maar de bakkerij ging naar Jaaps broer die al getrouwd was. Jaap moest als vrijgezel maar ander werk zoeken. Hij werd vertegenwoordiger in grondstoffen voor bakkers. Ook al verdiende hij maar 80 gulden per maand plus provisie, toch durfden ze het aan een lening van 17.900 gulden te sluiten voor de bouw van een rijtjeshuis in Loosdrecht. In mei 1956 trouwden ze.

undefined

Geen bruggen

Jaap was veel weg, want zijn rayon omvatte ook de Zuid-Hollandse eilanden waar hij vijf dagen achtereen bleef omdat er nog geen bruggen waren. Ook hielp hij zijn broer in de bakkerij. Vrijdagnacht bakte hij brood dat hij overdag uitventte. Hij kreeg dan tien gulden, een bruin brood en een half pond koek.

Toen Kobi drie dochters had gebaard, kreeg het gezin het financieel erg krap door dat koophuis. Ze wilde Jaap eens verrassen met een doosje aardbeien. Hij kreeg tranen in zijn ogen. "Dat kunnen we ons eigenlijk niet veroorloven", zei hij.

Er waren betere tijden op komst. Toen Kobi eens voor de zoveelste keer de trap aan het verven was, kwam Jaap opgetogen binnen. Een concurrent bood hem vier keer zoveel salaris. Kobi legde de verfkwast neer en zei: "Dan schilder ik nooit meer de trap" en er kwam marmoleum op de treden. In zijn nieuwe baan kreeg Jaap ook vakantiegeld en pensioen. Toen twee jaar later nog een zoon werd geboren, waren er geen geldproblemen meer.

Naast haar zorg voor het gezin, was Kobi nog altijd kerkorganist. Als ze zondags terugkwamen van de dienst, waren andere kinderen altijd welkom bij haar thuis. Vooral 's zomers was het feest in de tuin met een waterslang en een teil. Een buurman zei een keer: "Dan willen we op zondag even rustig in de tuin zitten en dan begint de herrie bij De Gier weer". Maar zijn dochtertje speelde er ook.

Een andere buurman, met wie Jaap graag schaak speelde, was in goeden doen geraakt en nodigde hen uit voor luxe vakanties. Eerst naar een hotel bij Arnhem, later steeds verder: Duitsland, Luxemburg, Marokko, Indonesië, Zuid-Afrika, Kenia en Tanzania. Dat hadden ze zelf nooit kunnen betalen, ook al was Kobi op haar 37ste in deeltijd gaan werken. Dat was bijzonder in die tijd. Haar familie en zeker de familie van Jaap waren er erg op tegen. Of Jaap de kost niet kon verdienen!

Een buurman had haar gevraagd een zieke medewerkster te vervangen op het kantoor van Inkoopcombinatie Holland, vijf minuten lopen van huis. Dat werd een vaste baan voor twintig uur in de week. Na verloop van tijd kreeg ze de afdeling buitenland onder beheer. Daarvoor haalde ze het diploma Duitse handelscorrespondentie.

Toen ze er tien jaar werkte, werd het bedrijf verplaatst naar Geldermalsen. De reistijd viel haar tegen en ze solliciteerde naar een baan op de leerlingenadministratie van het Willem de Zwijger College in Bussum. Het was een lastige overgang naar de ambtelijke wereld van het onderwijs. Er waren voorschriften voor de simpelste briefjes, maar ze paste zich aan.

Jaap had het moeilijker. In 1984 raakte hij overspannen en werd arbeidsongeschikt verklaard. Dat viel hem zwaar. Hij voelde zich schuldig. Soms durfde hij de deur niet uit, want hij dacht dat de mensen dachten 'daar loopt die nietsnut, je ziet toch niets aan hem?' Pas toen hij elf jaar later 65 jaar werd, voelde hij zich wat beter: iedereen was op die leeftijd toch met pensioen thuis?

Kobi was niet te stuiten. Toen ze in 1990 haar dienstverband kon halveren voor hetzelfde geld om plaats te maken voor werklozen, deed ze dat graag. Aan aan de Hogeschool Holland in Diemen ging ze een vierjarige opleiding tot cultuur-historisch reisleider volgen. Eén dag in de week naar college en verder thuis leren over oude en nieuwe geschiedenis, architectuur, schilderijen, beelden. Eindelijk kon ze echt studeren, haar kinderwens. Ze deed het puur voor het plezier van het leren.

undefined

Spanje

Toen ze op haar 61ste volledig met de vut ging, maakte ze een groepsreis naar Spanje. Ze informeerde bij de gids of een jongere studiegenoot van haar kans zou maken op een baan als reisleider. "Waarom solliciteer je niet zelf?", vroeg de gids. Dat deed ze en ze werd aangenomen als leidster van 55-plusreizen bij Kras. Ze begon weer een heel nieuw leven.

Voor elke nieuwe bestemming moest ze zich helemaal inlezen. Ze maakte uitgebreid aantekeningen, een multomap vol voor elke streek of stad, en hoopte dan dat de chauffeur er al eens was geweest. Als het een vliegreis was, moest ze alles zelf uitvinden. Ze begon in Tsjechië, later bouwde ze ervaring op in heel West-Europa, van Scandinavië tot aan Griekenland en Spanje.

Als ze reizen aan elkaar koppelde, was ze maanden van huis. Zeventien jaar lang bleef ze bij Kras. Jaap vond het prima, als ze maar nooit zou vragen of hij mee wilde gaan. Hij zat liever thuis om te schaken, dammen en biljarten.

Geleidelijk aan hadden ze elkaar minder te vertellen en groeiden ze uit elkaar. Toen de kinderen zelfstandig waren, verhuisden ze. In Westerbork, dichtbij haar geboortegrond, verbouwden ze een huis waar ze ieder hun eigen leven konden leiden. Hij beneden, zij boven. Ze aten samen en gingen ook samen uit wandelen.

Eind 1999 werd bij haar darmkanker vastgesteld. Met een operatie kwam ze ervan af. Enkele maanden later kreeg Jaap dezelfde diagnose. Twee jaar lang was hij ziek van de chemokuren. Toen wist ze hem zo ver te krijgen dat ze samen op reis zouden gaan, naar Tsjechië. Enkele maanden later stierf hij.

Bij Kobi kwam de kanker terug, maar ze bleef reizen. Soms met de chemopillen in haar handtas.

Tot haar 78ste bleef ze gidsen. Daarna vertelde ze voor verenigingen over de landen die ze had bezocht. Toen ze stierf had ze nog twee lezingen in haar agenda staan.

Jacoba de Gier-van Haeringen werd geboren op 8 mei 1934 in Nieuw-Amsterdam, Drenthe. Ze stierf in op 29 juli 2015 in Westerbork.

In Westerbork verbouwden ze een huis waar ze ieder hun eigen leven konden leiden

In Naschrift beschrijft Trouw het leven van onlangs overleden bekende of heel gewone mensen. Een tip voor Naschrift? Mail naar naschrift@trouw.nl Of per post naar Trouw/Naschrift, postbus 859, 1000 AW Amsterdam

Kobi de Gier: 'Schrijf op!'

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden