Ghana blijft voorbeeldig, maar stemt wel in onvrede

spanningen | In het meestal vredige Ghana gaat het er hard aan toe in de verkiezingsstrijd. Er wordt gewaarschuwd voor meer geweld.

Het begint saai te worden om elke vier jaar te vragen of Ghana ook na deze verkiezingen het democratische droomland van Afrika blijft. En toch lijkt de vraag vandaag meer legitimiteit in zich te dragen dan voorgaande jaren omdat de spanningen oplopen terwijl bijna 16 miljoen mensen op 28.000 locaties hun stem uitbrengen voor de nieuwe president en de 275 zetels voor het parlement.

Gisteren viel een dode en raakten veertien anderen gewond bij een botsing tussen aanhangers van het regerende National Democratic Congress (NDC) van president John Dramani Mahama en New Patriotic Party (NPP) van zijn uitdager Nana Akufo-Addo in het plaatsje Chereponi in het noorden.

Ook elders in het land is sprake van alarmerende toestanden in het zo vreedzame Ghana, zei onder meer de Zuid-Afrikaanse ex-president Thabo Mbeki als hoofd van de waarnemingsmissie van het Britse Gemenebest. Mbeki waarschuwde voor mogelijk geweld na de verkiezingen, ongehoord in Ghana dat sinds 1992 alleen vredige machtswisselingen meemaakte. Nu signaleren observanten haatspraak door lokale politici, vooral in het arme en etnisch verdeelde noorden. Op andere plekken worden jongerenmilities van presidentskandidaten als een gevaar gezien voor de veelgeprezen Ghanese stembusgang.

"Ik heb geen bewijzen gezien van grootschalige onrust", zegt Kwami Ahiabenu van de onderzoeksorganisatie naar bestuur Pens Plus Bytes vanuit de hoofdstad Accra. "Deze incidenten lijken wel het resultaat van machteloosheid bij zowel de NDC als de NPP. Ze hebben geen antwoord op de behoeften van de stedelijke kiezer. Die kunnen ze niet paaien met een waterput of een schooltje, zoals ze altijd hebben gedaan bij de rurale kiezer. Ghana verstedelijkt in zo'n snel tempo, er zijn nu officieel meer stedelingen dan plattelanders (54 procent, red.), dat politici niet goed weten om te gaan met die meer kritische kiezer en wellicht naar dit soort middelen grijpen."

De Ghanees is kritischer dan vier jaar geleden nu er economische malaise heerst, grotendeels door een ernstige daling van de prijzen voor olie, goud en cacao. Er moest een IMF-lening aan te pas komen. Ahiabenu: "De gemiddelde kiezer kijkt niet naar de wereldeconomie. Die ziet alleen dat hij of zij minder geld op zak heeft dan vier jaar geleden en houdt de president daarvoor verantwoordelijk."

Bij de verkiezingen in 2012 was er al meer onrust dan gebruikelijk. Mahama won toen nipt (50,7 procent) en overleefde ook een gang naar het hooggerechtshof door de NPP na aantijgingen van fraude. Er waren op verkiezingsdag haperingen bij de kostbare biometrische kiezersregistratie met vingerafdrukken. Die hebben een schaduw van twijfel over de verkiezingscommissie geworpen. De nieuwe voorzitter Charlotte Osei zou volgens de oppositie te dicht tegen Mahama aanschurken. "Er is geen gigantisch wantrouwen, maar nog wel beduchtheid", zegt Ahiabenu daarover.

Die geremdheid wordt volgens Ahiabenu versterkt doordat de verschillen tussen de intellectuele sociaal-democraat Mahama (58) en de rijke liberaal Addo (72), de enigen van de vier kandidaten die ertoe doen, steeds kleiner worden. In de peilingen en in hun plannen. "Waar je van Mahama zou verwachten dat hij de afbrokkeling van het zorgstelsel zou aanpakken, doet hij dat niet. En waar je van Addo niet zou verwachten dat hij staatsfabrieken zou willen oprichten, doet hij dat wel." Beiden zijn ook politieke veteranen. Maar waar Addo zich richt op werkgelegenheid, wil Mahama vooral stabiliteit. Op sociale media is de roep om Ghana tijdens en na de verkiezingen veilig en vredig te houden, door burgers en politici, luid. In zekere zin is er nu ook druk uit onverwachte hoek; nu in Gambia de dicatoriale Jammeh na 22 jaar vreedzaam is weggestemd, zou Ghana er wel heel lelijk opstaan als deze verkiezingen tot escalaties zouden leiden.

Waarom democratisch droomland?

Ghana heeft alles in zich om die titel níet te krijgen; het is multi-etnisch, multireligieus en barst van de kostbare grondstoffen. In de meeste Afrikaanse landen de perfecte cocktail voor uitbuiting, oorlog en eeuwige machthebbers. Maar Ghana kent sinds het in 1992 afscheid nam van de coupcultuur nauwelijks meer gewapend conflict.

Er wordt tussen verschillende volken getrouwd, politici voeren nauwelijks campagne op afkomst en er is persvrijheid. Op de vraag hoe dat allemaal kan in een land dat omringd wordt door etnisch conflict (Ivoorkust), religieus geweld (Nigeria) en oneindige erfdemocratieën (Togo) klinkt vaak: "Ghanezen ruziën wel veel, maar we houden niet van bloed."

Ook zou het levendige systeem van chiefs de democratie versterken omdat de traditionele leiders serieus worden genomen door burgers en landelijke bestuurders en zo een handige schakel vormen. Maar er zijn veranderingen: de chiefs zijn steeds vaker partijdig tijdens verkiezingen. Terwijl ze altijd een neutrale rol hadden die vrede en stabiliteit bevorderde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden