GGD waarschuwt voor gevaar uitblijven richtlijnen megastal

Grote bedrijven in de veehouderij hebben gevolgen voor het inkomen van de boer, voor het milieu, dierenwelzijn en het landschap. Voor GGD Nederland zijn de consequenties voor de volksgezondheid cruciaal.

Jelle Doosje van GGD Nederland vindt dat staatssecretaris Bleker van landbouw in zijn 'Visie Veehouderij' de risico's onvoldoende aanpakt.

Bleker ziet nu geen reden om in te grijpen. Verstandig?

"Hij zegt dat de veehouderij kan doorgaan zoals het nu gaat. Echte maatregelen worden uitgesteld en dat is jammer. Bleker wacht op advies van de Gezondheidsraad en dat verschijnt pas in het derde kwartaal van volgend jaar. Wij zien dat boeren nu al flink uitbreiden. Nieuwe wetgeving bepaalt dat varkens in 2013 meer ruimte moeten hebben en in groepen vrij moeten kunnen lopen. Dat betekent minder varkens per vierkante meter.

"Wie toch dezelfde productie wil leveren, moet dus een nieuwe stal bouwen en doet dat dan vaak meteen in het groot. Het gaat om bedrijven met grote aantallen, 100.000 kippen of een paar duizend varkens, maar wij zien ook voorbeelden van vergunningaanvragen voor 1,3 miljoen kippen of 35.000 varkens. Echt heel groot. Er is dringend behoefte aan een richtlijn. De staatssecretaris moet nu aangeven wat wel en niet kan."

Wat zijn de risico's?

"Bleker vindt dat er onduidelijkheid is over de risico's voor de volksgezondheid. Wij hebben bij de uitbraak van Q-koorts gezien dat er een relatie is tussen infectieziekten bij dieren en mensen. Wij weten ook dat mensen in de buurt van intensieve veehouderij meer last hebben van endotoxinen, dode celresten van bacteriën en fijnstof. Mensen met astma en andere luchtwegaandoeningen hebben hier meer last van. Verder: de intensieve veehouderij gebruikt veel antibiotica. Dat leidt tot problemen in ziekenhuizen: sommige antibiotica die voor mensen nodig zijn, werken niet meer goed. Bleker heeft eerder gezegd dat het antibioticagebruik gehalveerd moet worden, maar dat kan veel sneller dan hij aangeeft."

Waar ligt voor u de grens? Wat moet er gebeuren?

"Wij hebben voorgesteld dat er een goede afstand moet zijn tussen intensieve veehouderij en woonkernen. Wat intensief en mega is moet de staatssecretaris zeggen. Bij plannen voor nieuwbouw van woningen en bedrijven moet er een afstand zijn van minimaal 250 meter. Bij een afstand tussen 250 meter en 1000 meter moet een gezondheidsadvies onderdeel uitmaken van de vergunning. Kortom: behandel de intensieve veeouderij als een industriële bedrijfstak. Bleker zegt dat geleidelijke groei mogelijk moet zijn, maar geeft niet aan wat dat is."


Bleker laat stallen voorlopig groeien


Ingrid Weel

Staatssecretaris Bleker van landbouw ziet niet zoveel problemen in de groei van de intensieve veehouderij. Provincies en gemeenten kunnen daarom prima zelf inschatten of een bedrijf past in de omgeving, aldus Bleker. Hij gaat nu geen wettelijke grens stellen aan de omvang van megastallen.

Bleker constateerde gisteren tijdens de presentatie van zijn visie dat veehouders wel moeten kiezen voor duurzaamheid om economisch te overleven. De staatssecretaris bedeelt daartoe de retail - supermarkten en inkoopbedrijven - en de consument 'een doorslaggevende rol' toe.

"Er moeten afspraken worden gemaakt over hoe duurzamer vlees en eieren te produceren waarbij de boer ook een hogere prijs krijgt, omdat hij een product levert dat aan hoge eisen voldoet. Dat is een taai proces, maar de enige manier", aldus Bleker.


De omvang van een megastal: 225 koeien, 7000 vleesvarkens, 225.000 vleeskuikens of 5500 nertsen


Nederlandse boerenbedrijven worden steeds groter. Had een melkveehouder in 2009 nog 73 koeien, vorig jaar waren dat er 83. Onder meer door de schaalvergroting daalde het aantal melkveebedrijven in een jaar tijd met 1,7 procent naar 17.519. Bij de varkensboeren is de ontwikkeling naar minder maar groter nog sterker: de gemiddelde boer had vorig jaar 1750 dieren. Het aantal bedrijven daalde met 7 procent naar 7000. Deze trend leidt naar de megastal.

Maar wat is mega? Om de omvang van een bedrijf aan te duiden
gebruikt de Wageningen Universiteit Nederlandse Grootte Eenheden (NGE). Een stal van 300 NGE biedt ruimte aan 225 koeien of 7000 vleesvarkens of 225.000 vleeskuikens of 5500 nertsen. Op die manier zijn bedrijven per diergroep te vergelijken. Volgens de Wageningen Universiteit is het aantal stallen van 300 NGE in tien jaar verdubbeld, naar 660 in 2009. Het gaat nu om 10 procent van alle bedrijven.

Wageningen verwacht dat de groei sterk doorzet en dat in 2020 een derde van alle bedrijven minimaal 300 NGE omvat. Voor een boerderij van die omvang is een oppervlakte nodig van 1 tot 1,5 hectare. Wageningen gebruikt de norm van 300 NGE om een megastal aan te duiden. Maar het worden er steeds
meer en bedrijven worden nóg groter.

Om de mega-megastal in beeld te brengen ligt de grens bij 500
NGE. Die herbergt 370 koeien of 11.500 varken of 375.000 vleeskuikens of 9000 nertsen. Het aantal bedrijven van deze omvang is gestegen van 77 in 2000 en 79 in 2005 naar 153 in 2009.

Provincies kijken in de praktijk ook vaak naar de bebouwde oppervlakte. Maar normen verschillen. In Brabant bijvoorbeeld mag een stal van een boer niet meer ruimte innemen dan anderhalve hectare. Die provincie vindt het jammer dat Bleker gisteren aantallen dieren noemde, want volgens het provinciebestuur is maatwerk belangrijk: op de ene plek kan meer dan op de andere.

In Friesland ligt de grens op drie hectare, en die oppervlakte
biedt plaats aan 330 tot 500 koeien. Er mogen maximaal 80 van dit
soort superboerderijen worden gebouwd. Noord-Holland heeft het
weer anders: drie hectare is ook daar de grens, tenminste in de
regio boven Alkmaar. Ten zuiden daarvan moet de bouwkavel zeker de helft kleiner zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden