Gezond eten is straks normaal

Het is tijd voor een nationaal voedselakkoord, zegt voedingsexpert Marcel Schuttelaar. Duurzaam eten moet voor iedereen vanzelfsprekend worden.

Door de financiële crisis gaat iedereen die geld verdient in de voedselketen extra op de centen letten. Alles moet weer voor de allerlaagste prijs geleverd worden, zegt voedselexpert Marcel Schuttelaar. "Ik zie het om me heen. De prijsdruk is moordend. Stappen die worden gezet om de keten te verduurzamen, worden niet of nauwelijks beloond. De duurzaamheid die er net in zit, wordt weer uit de keten geknepen. Het gaat zo niet goed. Het wordt tijd dat we de koppen bij elkaar steken om een landelijk voedsel-akkoord te sluiten. Dat is in de energiesector ook gelukt."

Zijn idee om de voedselsector te binden in een duurzaamheidsakkoord stamt van een bijeenkomst afgelopen zomer bij Teun Verheij, directeur van cateraar Albron. Schuttelaar, als zelfstandig adviseur al zo'n dertig jaar beroepsmatig bezig met voeding, zat daar met een aantal bestuurders uit de voedselindustrie, nieuwe innovatieve ondernemers als de Vegetarische Slager en maatschappelijke organisaties aan tafel. "We bespraken hoe het aanbod van voeding duurzamer te maken. Verheij verhaalde daarbij van een plak ham. Waar zo'n plak al niet aan moet voldoen, qua veiligheid, zoutgehalte, dierenwelzijn. Veel regels rond veiligheid en gezondheid dus. Dan loop je het risico dat de aandacht voor duurzaamheid wegzakt. Er zijn verbeteringen op dat punt, maar het gaat te traag. De afstand tussen koplopers en volgers groeit. Goede voeding - gezond én duurzaam - blijft te veel een zaak van de happy few."

Toch verandert er wel veel in de richting van vers en gezond eten. Burgers nemen soms het heft in eigen hand en beginnen in hun buurt een stadstuin. Boeren en burgers maken afspraken over rechtstreekse levering van verse producten. Steeds meer nieuwe, innovatieve ondernemers staan op, zoals Willem & Drees die vers lokaal geteeld eten leveren. Of zij slaan nieuwe wegen in zoals de Vegetarische Slager of Plantlab dat onder speciale ledlampen groenten kan laten groeien in elke ruimte. Ook sommige klassieke bedrijven als supermarktketen Plus draaien bij met steeds meer aanbod van duurzame voeding. Schuttelaar kent ze allemaal. "Ik word daar ook erg blij en positief van. Ik zie eveneens dat de verkopen van duurzame etenswaren, ondanks de crisis, alleen maar groeien. Maar er blijft het gevoel dat het niet goed gaat."

Zoveelste afvalhype
Schuttelaar doelt daarbij op de afnemende consumptie van groenten en fruit en de hoge consumptie van te vette, te zoete en te zoute etenswaren. "Het is eigenlijk heel simpel. Meer groenten, fruit en volkoren producten, wat minder vlees. En toch gebeurt het niet. We zijn te veel bezig met de zoveelste afvalhype, met supplementen, met de vraag of brood nou wel of niet gezond is. Dat leidt af van de hoofdzaak. Hoe bereik je die grote groep mensen die geen idee heeft van gezond eten en voor wie het ook te duur is. Ben je in de verkeerde wijk geboren, dan leef je al gauw tien jaar korter en met een slechtere gezondheid. Daar moet wat aan gebeuren."

Voor Schuttelaar liggen gezondheid en duurzaamheid in elkaars verlengde. Meer groenten telen en eten, geeft veel minder milieubelasting en is uiteindelijk ook een stuk gezonder voor de mens. "We gaan de aarde opblazen als de nieuwe middenklasse in de opkomende economieën straks net zo eten als wij, met veel vlees. Wij moeten minder vlees eten en zij moeten hun consumptie niet te veel opschroeven. We moeten die voedselstromen ecologiseren, meer in overeenstemming brengen met wat het natuurlijk milieu aankan. In menu's komen gezondheid en milieuvoetafdruk samen. Groenten moeten de basis vormen van elke warme maaltijd. Vlees moet garnering zijn, een smaakmaker. Bij de trendsetters is dat al het geval."

Of dat gaat lukken in de arme(re) wijken is nog maar de vraag. Daarom wil Schuttelaar de spelers in de voedselketen committeren aan afspraken om het voedselaanbod in de komende jaren te verduurzamen. Dan is er straks geen keuze meer tussen duurzaam of niet duurzaam en tegelijkertijd niet tussen gezond of ongezond. Ecologisch verantwoord en gezond eten wordt de standaard en is geen niche meer, zoals nu nog steeds het geval is, aldus de voedseladviseur.

"Ik wil een stip aan de horizon zetten. Komend jaar, zeg tegen de zomer, moeten boeren, fabrikanten en handel afspreken het hele voedselassortiment op een hoger, duurzamer en gezonder, niveau te brengen. Dat moet een nationaal voedselakkoord worden in navolging van het deze zomer overeengekomen energieakkoord. Cruciaal is wel dat het wordt gedragen door een brede coalitie van partijen, door de oude én de nieuwe wereld. De overheid zorgt voor naleven van de regels door bij voorbeeld de Voedsel- en Warenautoriteit erop te zetten. Daarmee kunnen we de cowboys eruit filteren. In 2020 moet het dan zo zijn dat wat je ook kiest in de supermarkt de gezonde en groene keuze ook de makkelijke keuze is."

Prijzenoorlog
De crisis noopt tot enige urgentie. Dat wordt nog versterkt door de prijzenoorlog van de laatste maanden. Die maakt iedereen weer nerveus, stelt Schuttelaar. "Programma's voor duurzaamheid worden tegen het licht gehouden. De prijsdruk knijpt die programma's er hier en daar weer uit. Elk half jaar moeten producenten zich weer met elkaar meten voor de inkopers van de supermarkten wie de goedkoopste is. Daarmee komen de fraudes weer terug en de recalls van producten waar iets mee mis is. Een verzwakte Voedsel- en Warenautoriteit - er is fors op bezuinigd - helpt daar ook niet bij."

Een tikje geïrriteerd zegt Schuttelaar: "Zeg nou eens niet dat je de goedkoopste bent. Zeg eens dat je de beste supermarkt bent. Zeg dat nou eens." Om wat later te concluderen dat de Nederlandse Mededingingsautoriteit wellicht dwars gaat liggen. "De NMA is onderdeel van de oude wereld, het soepel laten verlopen van concurrentie. De focus op gezondheid en duurzaamheid vereist samenwerking in de keten. Dat moet in het belang van de zaak maar gepikt worden."

De rol van de consument is nogal passief. Moet die niet wat meer met zijn vork gaan stemmen? "Ik geloof dat een ander, beter aanbod het beste werkt. De consument gaat vanzelf mee. Er is geen keus. Ik wil niet tegen de consument zeggen dat hij moet fietsen. Ik ga - bij wijze van spreken - rode fietspaden aanleggen. Dan komt het fietsen vanzelf."

Groenten moeten de basis vormen voor elke warme maaltijd, zegt Schuttelaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden